ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΡΚΟΥ. Αποκλειστική συνέντευξη: "...το βιβλίο εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να μας κάνει να σκεφτούμε".

Από το τυπογραφείο των Εκδόσεων Παπαζήση, το 2002, μέχρι τη σημερινή διεύθυνση του εκδοτικού οίκου, η πορεία της κ. Κατερίνας Μάρκου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το βιβλίο και με όλες εκείνες τις μικρές και μεγάλες διαδικασίες που μετατρέπουν μια ιδέα σε ένα έργο που μπορεί να κρατήσει ο αναγνώστης στα χέρια του. Η πρώην βουλευτής Β΄ Θεσσαλονίκης, γνωρίζοντας την παραγωγή, την επιμέλεια και τη λειτουργία ενός εκδοτικού οίκου, μιλά για το βιβλίο όχι μόνο ως προϊόν, αλλά κυρίως ως αποτέλεσμα ανθρώπινης σκέψης, δημιουργίας και ευθύνης. Ίσως γι’ αυτό και η στιγμή που κρατά στα χέρια της το πρώτο αντίτυπο κάθε νέας έκδοσης εξακολουθεί να έχει την ίδια συγκινησιακή δύναμη: είναι η στιγμή που η ιδέα αποκτά «σάρκα και οστά».
Στη συζήτησή μας, το βιβλίο συναντά τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής μας.
Η σχέση των νέων με την ανάγνωση, η επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας, τα social media, το διαδραστικό και ψηφιακό βιβλίο, η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και η ανάγκη για αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση βρίσκονται στο επίκεντρο ενός ευρύτερου προβληματισμού:
τι σημαίνει να εκδίδουμε και να διαβάζουμε βιβλία σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη, αλλά ο χρόνος και η προσοχή μας περιορισμένα;
Στις Εκδόσεις Παπαζήση, η παράδοση της πανεπιστημιακής και επιστημονικής έκδοσης συναντά τα ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας, ενώ στις Εκδόσεις Επίμετρο ανοίγεται ένας διαφορετικός δρόμος προς τη λογοτεχνία, την ποίηση, το παιδικό βιβλίο και το δοκίμιο. Δύο εκδοτικές κατευθύνσεις που, με διαφορετικό τρόπο, υπηρετούν την ίδια βασική ιδέα:
ότι το βιβλίο εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να μας κάνει να σκεφτούμε, να αμφισβητήσουμε, να γνωρίσουμε και τελικά να δούμε τον κόσμο λίγο διαφορετικά. Εστιάζοντας σε τρεις παραμέτρους όπου, ο συγγραφέας έχει κάτι να πει, ο εκδότης να το επιλέξει και να το φροντίσει, και ο αναγνώστης να αποφασίζει αν αξίζει να γυρίσει την επόμενη σελίδα. Γιατί, τελικά, όπως χαρακτηριστικά λέει η ίδια, τα likes είναι ευχάριστα. Ακόμη πιο ευχάριστο είναι να σου πουν: «το διάβασα».

Επιμέλεια:OlymposVoice Team
και Θεοχάρης Μπικηρόπουλος
Συγγραφέας -Blogger

1. Κυρία Μάρκου, έχετε περάσει από το τυπογραφείο, την παραγωγή και την πολιτική και σήμερα βρίσκεστε στη διεύθυνση ενός εκδοτικού οίκου. Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας συγκινεί περισσότερο στη στιγμή που ένα βιβλίο παίρνει για πρώτη φορά «σάρκα και οστά»;
Εξακολουθούν να με εντυπωσιάζουν οι άνθρωποι που μπορούν να αποτυπώσουν τις σκέψεις, τα όνειρα, τις ιδέες τους στο χαρτί, όταν όλα αυτά γίνονται βιβλίο που μπορείς να κρατήσεις και να μοιραστείς, είναι μοναδικό συναίσθημα. Κι όσο κι αν γνωρίζω όλα τα στάδια της παραγωγής, το πρώτο αντίτυπο από κάθε νέο βιβλίο με κάνει, πάντα, να ξεχνώ την ταλαιπωρία. Ευτυχώς - αλλιώς δεν θα προχωρούσαμε στο επόμενο!

2. Σε μια εποχή όπου οι νέοι διαβάζουν περισσότερο από οθόνες, αποσπάσματα, posts με σύντομο περιεχόμενο, τι μπορεί να κάνει ένα βιβλίο ώστε να κερδίσει τον χρόνο και την προσοχή τους;
Να τους αφορά, να τους ξαφνιάζει και να τους δίνει λόγο να γυρίσουν την επόμενη σελίδα. Οι νέοι δεν χρειάζονται κήρυγμα για το διάβασμα. Χρειάζονται βιβλία που να τους μιλούν. Κι αν ξεχάσουν για λίγο πού άφησαν το κινητό, κάτι έχουμε πετύχει!
   
3. Πιστεύετε ότι η φιλαναγνωσία καλλιεργείται ή είναι κυρίως θέμα οικογένειας και προσωπικού περιβάλλοντος; Και ποιον ρόλο θα μπορούσαν να παίξουν το σχολείο, οι βιβλιοθήκες και οι εκδότες;

Η φιλαναγνωσία καλλιεργείται με τη συμβολή όλων: οικογένειας, σχολείου, βιβλιοθηκών και εκδοτών. Σημαντική ευθύνη έχει και η Πολιτεία: δεν μπορεί να επιτρέπει τη λειτουργία σε κολέγια και ιδιωτικά πανεπιστήμια και να στηρίζεται μόνο σε σημειώσεις. Το βιβλίο πρέπει να έχει ουσιαστική θέση στην εκπαίδευση. Αλλιώς, ζητάμε από τους νέους να αγαπήσουν το διάβασμα, αλλά τους συστήνουμε μόνο την περίληψη!
  

4. Ο εκδοτικός χώρος έχει αλλάξει δραματικά από την εποχή που ξεκινήσατε στο τυπογραφείο. Ποια αλλαγή θεωρείτε ότι έχει επηρεάσει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε, εκδίδουμε και διαβάζουμε;

Η ψηφιακή τεχνολογία άλλαξε το πώς γράφουμε, εκδίδουμε και διαβάζουμε, προσφέροντας περισσότερες δυνατότητες αλλά και μεγαλύτερο ανταγωνισμό για την προσοχή μας. Το τραγικό στην Ελλάδα είναι ότι το διάβασμα παραμένει χαμηλά στις προτεραιότητές μας. Καμιά φορά έχω την αίσθηση ότι περισσότερο γράφουμε παρά διαβάζουμε - κινδυνεύουμε να έχουμε περισσότερους συγγραφείς από αναγνώστες!

5. Μιλάμε πλέον για ένα «βιβλίο της νέας εποχής»: ψηφιακό, διαδραστικό, με QR codes, e-learning και νέες μορφές πρόσβασης στη γνώση. Πιστεύετε ότι στο μέλλον θα αλλάξει μόνο ο τρόπος που διαβάζουμε ή και η ίδια η έννοια του βιβλίου;

Νομίζω ότι θα αλλάξουν και τα δύο. Το βιβλίο μπορεί να γίνει μια αφετηρία για να ακούσεις, να δεις, να συμμετάσχεις και να μάθεις. 

Η ουσία του όμως παραμένει: να σου ανοίγει τη σκέψη. Τα QR codes είναι χρήσιμα - αρκεί να οδηγούν κάπου που αξίζει, όχι απλώς σε άλλη μία οθόνη!
  
6. Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει πλέον δυναμικά στον χώρο της συγγραφής, της έρευνας, της μετάφρασης και της εκπαίδευσης. Πώς πρέπει να σταθεί απέναντί της ένας εκδοτικός οίκος: ως εργαλείο, ως πρόκληση ή και ως απειλή για το παραδοσιακό βιβλίο;

Κυρίως ως εργαλείο, μπορεί να βοηθήσει στη δουλειά μας, αλλά η ακρίβεια, τα δικαιώματα, οι σκέψεις, οι ιδές και η ποιότητα παραμένουν δική μας ευθύνη. Απειλή γίνεται όταν της παραχωρούμε και την κρίση μας. Ας μας γλιτώνει χρόνο-όχι σκέψη!

7. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η αξιόπιστη γνώση γίνεται όλο και πιο δύσκολη να ξεχωρίσει, ποιος πιστεύετε ότι θα είναι ο ρόλος του βιβλίου και του εκδότη τα επόμενα χρόνια;

Η πληροφορία μάς λέει τι συνέβη. Η γνώση μάς βοηθά να καταλάβουμε πώς και γιατί. Το βιβλίο προσφέρει χώρο για τεκμηρίωση, διαφορετικές οπτικές και σκέψη, πέρα από την ταχύτητα μιας ανάρτησης. Ο εκδότης οφείλει να επιλέγει με κριτήρια, να φροντίζει την επιμέλεια και να ελέγχει την τεκμηρίωση, αναλαμβάνοντας την ευθύνη όσων εκδίδει. Δεν είναι αλάθητος, αλλά πρέπει να κερδίζει την εμπιστοσύνη του αναγνώστη. Γιατί ούτε το χαρτί εγγυάται την αλήθεια ούτε τα χίλια likes αποτελούν βιβλιογραφία!
  

8. Τα social Media και ο καταιγισμός των εικόνων «βοηθάνε» το βιβλίο ή αντίθετα, «τρώνε χρόνο» από την …ανάγνωση ενός βιβλίου;

Και τα δύο. Τα social media δίνουν στο βιβλίο προβολή, φέρνουν συγγραφείς και αναγνώστες σε επαφή και μπορούν να κινήσουν την περιέργεια ανθρώπων που δεν θα έμπαιναν εύκολα σε ένα βιβλιοπωλείο. 

Από την άλλη, η ατελείωτη εναλλαγή εικόνων διεκδικεί τον ίδιο χρόνο και την προσοχή που χρειάζεται η ανάγνωση. Για εμάς τους εκδότες, η επιτυχία δεν είναι μόνο να προβληθεί μια ανάρτηση, αλλά να οδηγήσει κάποιον να ανοίξει το βιβλίο.

Τα likes είναι ευχάριστα! Ακόμη πιο ευχάριστο είναι να σου πουν «το διάβασα».

9. Πείτε μας για τις Εκδόσεις Παπαζήση -Επίμετρο και ποιες είναι οι σκέψεις σας για το βιβλίο της νέας εποχής

 Στις Εκδόσεις Παπαζήση εκδίδουμε πανεπιστημιακά συγγράμματα, βιβλία πολιτικής, γεωπολιτικής, οικονομίας και φιλοσοφίας,  διατριβές, καθώς και έργα για κοινωνικά ζητήματα που απασχολούν τόσο τα πανεπιστήμια όσο και την κοινωνία. 

Στον θυγατρικό μας εκδοτικό οίκο, τις Εκδόσεις Επίμετρο, δίνουμε χώρο στη λογοτεχνία, την ποίηση, το παιδικό βιβλίο και το δοκίμιο.

10. Το βιβλίο της νέας εποχής το φαντάζομαι πιο ανοιχτό και προσβάσιμο, με ψηφιακές και διαδραστικές δυνατότητες που προσφέρουν ουσία. Η τεχνολογία μπορεί να εμπλουτίσει την εμπειρία, αλλά η φροντίδα του κειμένου παραμένει η βάση, δεν γίνεται φιλολογική επιμέλεια με AI.

Ένα μέτριο βιβλίο, όσο QR code να έχει, παραμένει μέτριο - απλώς σκανάρεται!

10. Αν μπορούσατε σήμερα να συναντήσετε τη νεότερη Κατερίνα, εκείνη που ξεκινούσε το 2002 από το τυπογραφείο των Εκδόσεων Παπαζήση και δεν γνώριζε ακόμη την πορεία που θα ακολουθούσε, τι θα της λέγατε;

Θα της έλεγα να εμπιστεύεται περισσότερο τον εαυτό της, να μη φοβάται να κάνει λάθη και να μάθει νωρίς να λέει «όχι».

 Δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα για να αποδείξει ότι αξίζει. 

Και να κρατήσει την περιέργεια και το χιούμορ της - θα της χρειαστούν όσο και η εργατικότητα. 

Ίσως και περισσότερο στις δύσκολες μέρες!