Πίσω από τις λαμπερές δεξιώσεις και την επίκληση της «ιστορικής φιλίας», οι δύο ηγέτες «κρύφτηκαν» πίσω από το ένδοξο παρελθόν, είτε αυτό συνδέεται άμεσα με τις χώρες τους είτε όχι, για να καμουφλάρουν τις αποσταθεροποιητικές κινήσεις που πραγματοποιούν εκατέρωθεν στη γεωπολιτική παρτίδα σκάκι για την παγκόσμια κυριαρχία.
Ξανά, «η Παγίδα του Θουκυδίδη μπορεί να αποφευχθεί»
Η Αμερικανική πλευρά φαίνεται να βασίζεται στις προσωπικές σχέσεις, το χάρισμα, τη χημεία και την ικανότητα του Ντόναλντ Τραμπ να κλείνει συμφωνίες, που προκύπτει από την τεράστια πολύχρονη εμπειρία του στο real estate.
Η άλλη πλευρά, αυτή της Κίνας, πιστή στον πιο απόμακρο και εσωστρεφή χαρακτήρα της και προικισμένη με αυτοπεποίθηση λόγω του μεγέθους και των δυνατοτήτων της, επιμένει ότι το σημαντικό δεν είναι να είσαι μεγάλος φίλος, αλλά να είσαι καλός εμπορικός εταίρος και σεβαστός γείτονας στην παγκόσμια σκηνή.
Η κυρίαρχη υπερδύναμη (ΗΠΑ) επιθυμεί να διατηρήσει το status quo της. Η αναδυόμενη υπερδύναμη (Κίνα) επιμένει ότι η «στρατηγική σταθερότητα» -με την Ουάσινγκτον να αποδέχεται ότι θα πρέπει σταδιακά να υποχωρήσει από τις περιοχές ζωτικού ενδιαφέροντος της Κίνας- αποτελεί το μόνο αποδεκτό πλαίσιο για το μέλλον, σημειώνει η El Mundo America.
Δημόσια, και οι δύο πλευρές διακηρύσσουν ότι η «Παγίδα του Θουκυδίδη», στην οποία αναφέρεται ο Σι με κάθε ευκαιρία, δηλαδή η ιδέα ότι η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη ανάμεσα σε μια δύναμη που φθίνει και σε μια άλλη που φιλοδοξεί να πάρει τη θέση της, «μπορεί να ξεπεραστεί».
Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να το πιστεύει ακράδαντα.
Εξάλλου, η ατμόσφαιρα στο επίσημο δείπνο στον Λευκό Οίκο αποτύπωσε ανάγλυφα τον τρόπο με τον οποίο οι δύο ηγέτες επέλεξαν να επιστρατεύσουν την ιστορία, την παράδοση και τη διπλωματική ρητορική, προκειμένου να ντύσουν με ένα πέπλο αμοιβαίου σεβασμού τις βαθιές γεωπολιτικές τους αντιθέσεις.
Από την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη στην Ουάσινγκτον
Στην πολυτελή αίθουσα του επίσημου δείπνου, Τραμπ και Σι προχώρησαν σε μια ιδιότυπη ανταλλαγή ιστορικών αφηγήσεων, επιλέγοντας να αναδείξουν σημεία επαφής και πολιτισμικής κληρονομιάς, την ίδια στιγμή που το παρασκήνιο έβραζε από τις μεταξύ τους εντάσεις.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, υιοθετώντας έναν εγκωμιαστικό και μεγαλοπρεπή τόνο, επιχείρησε να συνδέσει την ανακάλυψη της αμερικανικής ηπείρου με την αναζήτηση της Ανατολής, επικαλούμενος παράλληλα τις ιδεολογικές καταβολές της Δύσης.
«Απόψε, ελπίζουμε να σας αποδώσουμε την ίδια τιμή καθώς επιστρέφετε στην Ουάσινγκτον για πρώτη φορά έπεια από περισσότερο από μία δεκαετία. Πριν από πολύ καιρό, Ευρωπαίοι εξερευνητές ανακάλυψαν για πρώτη φορά την αμερικανική ἤπειρο καθώς αναζητούσαν έναν νέο δρόμο για να φτάσουν στην Κίνα στην Ανατολή. Αυτή η αναζήτηση δημιούργησε τον σύγχρονο κόσμο, αυτή την πανέμορφη χώρα και, τελικά, τη μακρά σχέση μεταξύ του κινεζικού και του αμερικανικού λαού που γιορτάζουμε με μεγάλη χαρά απόψε», ανέφερε ο Αμερικανός Πρόεδρος.
Συνεχίζοντας στο ίδιο πνεύμα, ο Τραμπ υπογράμμισε το ιστορικό υπόβαθρο της αμερικανικής δημοκρατίας, συνδέοντάς το με το παρόν των διμερών σχέσεων.
«Εμείς, οι Αμερικανοί, κληρονομούμε μια παράδοση πίστης που εκτείνεται από την Ιερουσαλήμ έως τη Ρώμη, τη δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, τους θριάμβους της Σπάρτης και την ελευθερία που διακηρύχθηκε στη Φιλαδέλφεια πριν από 250 χρόνια. Ως ηγέτες των δύο χωρών μας, ο Πρόεδρος Σι και εγώ κατανοούμε και οι δύο ότι εκπροσωπούμε διαφορετικά συστήματα, αλλά οι δεσμοί μεταξύ των λαών μας παραμένουν αδιάσπαστοι και οι σχέσεις μας δεν ήταν ποτέ καλύτερες».
«Φιλία, σφυρηλατημένη με αίμα»
Στον αντίποδα, ο Σι Τζινπίνγκ απάντησε με μια πιο μεθοδική και ιστορικά τεκμηριωμένη προσέγγιση, υπενθυμίζοντας τις εμπορικές και συμμαχικές στιγμές που ένωσαν τα δύο έθνη στο παρελθόν.
«Τον Μάιο αυτού του έτους, ο πρόεδρος Τραμπ πραγματοποίησε μια επιτυχημένη επίσκεψη στην Κίνα έπειτα από δική μου πρόσκληση. Συμφωνήσαμε να οικοδομήσουμε μια εποικοδομητική σχέση Κίνας-ΗΠΑ στρατηγικής σταθερότητας. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, ο πρόεδρος Τραμπ με προσκάλεσε θερμά να επισκεφθώ τις ΗΠΑ και ήρθα όπως υποσχέθηκα», σημείωσε αρχικά ο Κινέζος Πρόεδρος, για να περάσει στη συνέχεια στις ιστορικές αναφορές.
«Τα τελευταία 200 και πλέον χρόνια έχουν επίσης σημαδευτεί από φιλικές ανταλλαγές μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ. Περισσότερα από 200 χρόνια πριν, αμέσως μετά την ανεξαρτησία τους, οι ΗΠΑ έστρεψαν το βλέμμα τους προς την Κίνα».
Ο Κινέζος ηγέτης έκανε ειδική αναφορά στο πρώτο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών, αλλά και στις κοινές μάχες του Παγκοσμίου Πολέμου, στέλνοντας το δικό του μήνυμα για τη σημασία της αμοιβαίας συνεργασίας.
«Οι δύο χώρες μας άρχισαν να συναλλάσσονται μεταξύ τους, ανταλλάσσοντας αγαθά για να καλύψουν τις αμοιβαίες ανάγκες τους και να αξιοποιήσουν τα αλληλοσυμπληρούμενα πλεονεκτήματά τους. Μάλιστα, ο πρόεδρος Τζορτζ Ουάσινγκτον είχε αποκτήσει προσωπικά μια μεγάλη συλλογή από κινεζική πορσελάνη. Πάνω από 80 χρόνια πριν, ο κινεζικός και ο αμερικανικός λαός στάθηκαν πλάι-πλάι στον αγώνα κατά των ιαπωνικών μιλιταριστικών εισβολέων».
Και πρόσθεσε: «Μαζί, ανοίξαμε τη διάσημη αεροπορική διαδρομή Hump πάνω από τα Ιμαλάια. Κατά τη διάρκεια του πολέμου αντίστασης ενάντια στην ιαπωνική επιθετικότητα, Κινέζοι στρατιώτες και πολίτες έσωσαν εκατοντάδες Αμερικανούς πιλότους, με κόστος εκατοντάδες χιλιάδες Κινέζικες ζωές. Μια τέτοια φιλία, σφυρηλατημένη με αίμα και φωτιά, θα συνεχίσει σίγουρα να ζει από γενιά σε γενιά».
Υπενθυμίζεται πως ο Κινέζος Πρόεδρος, τον Μάιο του 2026, υποδέχθηκε τον Αμερικανό όμολογό του σε μια ιστορική συνάντηση —την πρώτη επίσκεψη Αμερικανού Προέδρου στην Κίνα έπειτα από εννέα χρόνια— η οποία χαρακτηρίστηκε ως «καθοριστική για τον αιώνα».
Τότε, ο Σι Τζινπίνγκ είχε αναφερθεί ξανά στην «Παγίδα του Θουκυδίδη», διερωτώμενος αν οι ΗΠΑ και η Κίνα μπορούν «να υπερβούν την “Παγίδα του Θουκυδίδη” και να πρωτοπορήσουν σε ένα νέο παράδειγμα σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων».
Τι είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη»
Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί κεντρική έννοια στις διεθνείς σχέσεις, περιγράφοντας το ιστορικό μοτίβο όπου ο πόλεμος καθίσταται σχεδόν αναπόφευκτος όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει την κυρίαρχη δύναμη.
Αν και η ονομασία παραπέμπει στον αρχαίο Έλληνα ιστορικό, ο όρος επινοήθηκε και καθιερώθηκε τη δεκαετία του 2010 από τον πολιτικό επιστήμονα του Χάρβαρντ, Γκράχαμ Άλισον, προκειμένου να περιγράψει το πλαίσιο του ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.
Ο Άλισον εμπνεύστηκε από τη διαπίστωση του Θουκυδίδη στην Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, σύμφωνα με την οποία η σύγκρουση μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης πυροδοτήθηκε από «την άνοδο της Αθήνας και τον φόβο που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη».
Στη σύγχρονη γεωπολιτική σκακιέρα, ο όρος εφαρμόζεται κατεξοχήν στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Πεκίνου, καθώς η ραγδαία οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική ανάδυση της Κίνας αμφισβητεί τη μακροχρόνια αμερικανική παγκόσμια κυριαρχία.
Η κοσμοθεωρία του Τραμπ
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, οι διεθνείς σχέσεις αποτελούν παιχνίδι, όπου δεν μπορούν να ωφεληθούν όλοι.
Εάν ο ανταγωνιστής, ο εχθρός ή ακόμα και οι φίλοι σου ευημερούν και αναπτύσσονται, τότε είτε κάνεις κάτι λάθος είτε εκμεταλλεύονται τη γενναιοδωρία σου.
Παράλληλα, η κοσμοθεωρία του, βασίζεται στην ιδέα των σφαιρών επηρεασμού και των μεγάλων προσωπικοτήτων, επηρεασμένος ενδεχομένως από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Συχνά εκδηλώνει σαφή συμπάθεια ή θαυμασμό για ισχυρούς ηγέτες όπως ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Σι Τζινπίνγκ — αυταρχικές, δυναμικές και εθνικιστικές φυσιογνωμίες.
Τέλος, ως «master» του τηλεοπτικού θεάματος και των δημοσίων σχέσεων, γοητεύεται από την παγκόσμια προσοχή που μαγνητίζουν οι μεγαλοπρεπείς δεξιώσεις, οι επιβλητικές αίθουσες, οι διακοσμήσεις από χρυσό -όπως άλλωστε επιβεβαιώθηκε και από τη συνάντησή του με τον Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι- και οι στρατιωτικές παρελάσεις, διατηρώντας παράλληλα μια ακλόνητη εμπιστοσύνη στις δικές του ικανότητες για τη διαχείριση κάθε κρίσης – εν τω μεταξύ, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και η κρίση στη Μέση Ανατολή καλά κρατεί.
Η τακτική του Σι
Από την άλλη, ο Σι Τζινπίνγκ, ο πιο δυναμικός και διεκδικητικός ηγέτης της Κίνας εδώ και δεκαετίες, δεν υποχώρησε απέναντι στη νέα «καταιγίδα Τραμπ».
Δεν αποδέχθηκε τους κανόνες του παιχνιδιού που προσπάθησε να επιβάλλει ο Αμερικανός Πρόεδρος, τις απειλές για δασμούς ή τους περιορισμούς στην εξαγωγή μικροτσίπ και απάντησε αναλογικά.
Ο Τραμπ, απ’ ό,τι φάνηκε τελικά, αντί να περάσει στην κλιμάκωση έκανε πίσω.
Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης China Leadership Monitor, η εξωτερική πολιτική του Σι Τζινπίνγκ έχει διαμορφωθεί σε τρεις διακριτές φάσεις, με κοινό παρανομαστή την αυξανόμενη αυτοπεποίθηση του Πεκίνου και την ταλάντευση ανάμεσα στην πρωτοβουλία των κινήσεων και την αμυντική προσαρμογή.Στην πρώτη, μετά την ανάληψη της εξουσίας το 2012, ο Σι εγκατέλειψε σταδιακά τη γραμμή του Τενγκ Σιαοπίνγκ περί «απόκρυψης των δυνατοτήτων και αναμονής της κατάλληλης στιγμής» και υιοθέτησε μια πολύ πιο ενεργητική πολιτική, με πρωτοβουλίες και με πιο δυναμική διεκδίκηση των κινεζικών συμφερόντων, ιδίως στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Η δεύτερη φάση άρχισε ουσιαστικά με τον εμπορικό πόλεμο που εξαπέλυσε η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ το 2018. Τότε, το Πεκίνο αιφνιδιάστηκε και πέρασε σε περισσότερο αμυντική και αντιδραστική στάση, η οποία σε μεγάλο βαθμό συνεχίστηκε και επί προεδρίας Μπάιντεν, καθώς οι ΗΠΑ ενίσχυαν τους τεχνολογικούς περιορισμούς και τις συμμαχίες τους στην περιοχή.
Στην τρίτη φάση, κατά την τρίτη θητεία του Σι, η Κίνα άρχισε να ανακτά την πρωτοβουλία, έχοντας πλέον αναπτύξει ισχυρότερα εργαλεία οικονομικής πίεσης και αντιποίνων -από τους ελέγχους στις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών έως την αυξημένη πίεση προς αμερικανικούς συμμάχους- επιστρέφοντας έτσι σε μια πιο επιθετική, προδραστική εξωτερική πολιτική, που θυμίζει περισσότερο τα πρώτα χρόνια του Κινέζου Προέδρου.
Στις ομιλίες του Σι στον Λευκό Οίκο υπάρχουν λεπτές αιχμές, όπως η υπενθύμιση ότι «η Κίνα έχει τετραπλάσιο πληθυσμό από τις ΗΠΑ» ή οι αναφορές στις «μεγάλες αλλαγές που επιταχύνονται», ενδεχομένως μια έμμεση νύξη για αυτό που η Κίνα θεωρεί ως παρακμή της αμερικανικής αυτοκρατορίας.
Αυτή είναι η δεύτερη επίσημη επίσκεψη του Σι στην Ουάσινγκτον ως ηγέτη, έπειτα από εκείνη του 2015 επί Μπαράκ Ομπάμα, και η έβδομη φορά που συναντάται με τον Τραμπ από το 2016.
Αξιοσημείωτη διαφοροποίηση αποτελεί το γεγονός ότι ο Σι έφτασε χωρίς επιχειρηματική συνοδεία, αλλά πλαισιωμένος μόνο από κορυφαία στελέχη, όπως ο υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι και ο Τσάι Τσι, μέλος της Διαρκούς Επιτροπής του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος.
Πριν αναχωρήσει από την Κίνα, ο Σι δήλωσε αυστηρά: «Και οι δύο χώρες πρέπει να είναι εταίροι, όχι αντίπαλοι. Και τα δύο μέρη πρέπει να έρθουν πιο κοντά και να συνεργαστούν για την οικοδόμηση μιας σταθερής σχέσης, όπου η συνεργασία είναι ο θεμελιώδης πυλώνας, ο ανταγωνισμός διατηρείται εντός κατάλληλων ορίων, οι διαφορές τελούν υπό διαχείριση και μπορεί να επιδιωχθεί η ειρήνη».