Η μελέτη δύο συμπληρωματικών έργων, μιας ποιοτικής και ποσοτικής έρευνας για την αποτύπωση των αντιλήψεων της κοινωνίας σχετικά με την νεανική παραβατικότητα και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης και μιας μελέτης στρατηγικής που επιχειρεί να μετατρέψει αυτά τα δεδομένα σε ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης. Οι δύο πανελλαδικές έρευνες, που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2025 σε 1.400 άτομα ηλικίας 17 ετών και άνω και σε 600 νέους 16 έως 24 ετών. Παράλληλα, στη μελέτη προτείνεται στρατηγική της ΚΕΔΕ για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του σοβαρού αυτού κοινωνικού φαινομένου.
Τα αποτελέσματα της μελέτης, η οποία ενσωμάτωσε στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας αλλά και δεδομένα από την Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων, παρουσίασε ο πρόεδρος της Επιτροπής Εγκληματικότητας – Παραβατικότητας Νέων της ΚΕΔΕ, Μιχάλης Καραμαλάκης.
Όπως ανέφερε, η έρευνα καταγράφει ένα πολύ ισχυρό εύρημα, ότι η κοινωνία ανησυχεί έντονα με το 95,3% του γενικού πληθυσμού να θεωρεί ότι η νεανική παραβατικότητα έχει αυξηθεί σε σχέση με το παρελθόν. Η ίδια η έρευνα, πρόσθεσε, δείχνει ότι αυτή η πεποίθηση είναι ευρεία και διατρέχει όλες τις ηλικιακές ομάδες. Αντίστοιχα, και η έρευνα στους νέους καταγράφει πολύ υψηλή αίσθηση αύξησης του φαινομένου.
Image
Ο κ. Καραμαλάκης σημείωσε, πάντως ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα στην γενική αίσθηση αύξησης και στη γνώση των περιστατικών στο ευρύτερο περιβάλλον του ερωτώμενου. Συγκεκριμένα, στον γενικό πληθυσμό μόλις στο 29,5% δηλώνει ότι έχει υποπέσει στην αντίληψή του κάποιο περιστατικό νεανικής παραβατικότητας. Στην έρευνα των νέων επίσης, το 96% θεωρεί ότι η νεανική παραβατικότητα έχει αυξηθεί, ενώ το 43,5% δηλώνει ότι έχει υποπέσει στην αντίληψή του περιστατικό στο ευρύτερο οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον.
«Αυτό είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Μας λέει ότι οφείλουμε να κινηθούμε σε δύο επίπεδα ταυτόχρονα. Πρώτον, να πάρουμε στα σοβαρά την κοινωνική ανησυχία γιατί είναι πραγματική και επηρεάζει την καθημερινή αίσθηση ασφάλειας, τις σχέσεις των οικογενειών με το σχολείο και τη στάση της κοινωνίας απέναντι του Θεού. Δεύτερον, να μην παραδοθούμε στον ηθικό πανικό, γιατί όταν ο δημόσιος διάλογος κυριαρχείται από υπερβολή, φόβο και γενικεύσεις, χάνεται η νηφαλιότητα και τελικά χάνεται και η αποτελεσματικότητα», τόνισε.
Image
Στον γενικό πληθυσμό ως σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση νεανικής παραβατικότητας αναδείχθηκαν:
1. Η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στο οικογενειακό περιβάλλον (64,9% πολύ, 23,4% αρκετά).
2. Η κοινωνική αποστασιοποίηση και οι εθισμοί -ίντερνετ, βιντεοπαιχνίδια, ναρκωτικά (61,3% πολύ, 23,1% αρκετά).
3. Τα βίαια πρότυπα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα βιοντεοπαιχνίδια (61,1% πολύ, 19,2% αρκετά).
4. Η αξιακή κρίση στην κοινωνία -ατομικισμός, ανταγωνισμός, κανονικοποίηση της βίας ως αποδεκτής συμπεριφοράς (56,1% πολύ, 26% αρκετά)
5. Η κρίση του σχολείου και η υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας (44,1% πολύ, 29,2% αρκετά). Ως τον νούμερο ένα παράγοντα κινδύνου υποδεικνύουν την έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στο οικογενειακό περιβάλλον και οι νέοι ηλικίας από 16 – 24 ετών.
Στα αξιοσημείωτα στοιχεία είναι ότι το 38,5% απάντησε ότι πανδημία επηρέασε την αύξηση των περιστατικών νεανικής παραβατικότητας, ενώ το 73 7% θεωρεί ότι η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας έχει συμβάλλει στο φαινόμενο.
Επίσης, σε ό,τι αφορά τις περιπτώσεις που έγιναν αντιληπτές στο οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον του ερωτώμενου, αυτές αφορούν ιατρική βία σε ποσοστό 48,5%, μπούλινγκ σε ποσοστό 46,5% και η σωματική κακοποίηση σε ποσοστό 40,4%. Το 40% των περιστατικών που αναφέρθηκαν από τους ερωτώμενους έχει εξακολουθητική μορφή και εμφανίζεται περισσότερες από μία φορές, ενώ το 34,5% επαναλαμβάνεται παρά την αντίδραση και τις παρεμβάσεις της σχολικής κοινότητας.
Ο κ. Καραμαλάκης σημείωσε πως «η μελέτη δεν χαϊδεύει την αυτοδιοίκηση», αλλά «καταγράφει κενά, αποσπασματικές παρεμβάσεις, έλλειψη συντονισμού, απουσία σταθερών τοπικών δικτύων, αλλά και η παρουσία των δήμων σε κρίσιμα ζητήματα πρόληψης». Όπως είπε, μόλις το 24,4% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι υπάρχουν στον δήμο του υπηρεσίες καταγραφής και αντιμετώπισης περιστατικών νεανικής παραβατικότητας. Την ίδια στιγμή, το 78 74% πιστεύει ότι οι δήμοι μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια πρόληψης και αντιμετώπισης της νεανικής παραβατικότητας.
«Ο δήμος δεν είναι μηχανισμός καταστολής, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οικογένεια ή το σχολείο. Ο δήμος όμως μπορεί να κάνει κάτι εξαιρετικά χρήσιμο να οργανώσει την κοινότητα γύρω από την πρόληψη. Να δημιουργήσει ένα σταθερό τοπικό μηχανισμό συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία, τις κοινωνικές υπηρεσίες, στους ειδικούς ψυχικής υγείας, στην αστυνομία, στους συλλόγους γονέων, στους πολιτιστικούς και αθλητικούς φορείς, στις δομές νεότητας», τόνισε.
Στην τοποθέτησή του ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) της ΚΕΔΕ, δήμαρχος Παπάγου – Χολαργού, Ηλίας Αποστολόπουλος, σημείωσε ότι η μελέτη επιχειρεί να δει το φαινόμενο κυρίως από την πλευρά της πρόληψης, της έγκαιρης παρέμβασης και της τοπικής δράσης.
«Η μελέτη καταγράφει ορισμένα ιδιαίτερα σημαντικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης νεανικής παραβατικότητας Πρώτον, να εμφανίζεται σε μικρότερες ηλικίες. Δεύτερον, καταγράφεται μια αυξανόμενη συμμετοχή τα τελευταία χρόνια και κοριτσιών. Τρίτον, παρατηρούνται επαναλαμβανόμενες προβληματικές συμπεριφορές και στις κυρίαρχες μορφές περιλαμβάνεται η επιθετικότητα, η βία, οι κλοπές, η χρήση αλκοόλ, η χρήση ναρκωτικών ουσιών», ανέφερε και πρόσθεσε πως η μελέτη δεν αποτελεί απλώς καταγραφή του προβλήματος, αλλά εργαλείο γνώσης και σχεδιασμού πολιτικών με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα.
Πολυπαραγοντικό φαινόμενο
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, ανέφερε ότι η μελέτη αυτή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό γόνιμης και ουσιαστικής παρέμβασης της αυτοδιοίκησης στα κοινωνικά δρώμενα της χώρας. Έκανε λόγο για ένα πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο, που δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ατομική αποτυχία των νέων, αλλά ως αποτυχία των θεσμών της κοινωνίας μας και πρόσθεσε πως συνδέεται με την αναζήτηση ταυτότητας, την αμφισβήτηση των κανόνων και ορίων, το πέρασμα από την ανηλικότητα στην ενηλικίωση.
Image
«Ως αυτοδιοίκηση δεν επιθυμούμε να αποτελέσουμε μέρος του κατασταλτικού μηχανισμού της Πολιτείας. Δεν είναι αυτή η δουλειά μας. Δική μας δουλειά κι ευθύνη είναι να έχουμε καταρχήν τα ραντάρ μας ανοικτά. Να ακούμε τις αγωνίες των νέων μας. Να συνεργαζόμαστε στενά με όσους εμπλέκονται καθημερινά στη διαχείριση των ζητημάτων που τους απασχολούν, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς, τους ψυχολόγους και τους κοινωνικούς λειτουργούς, ώστε πριν προτείνουμε δράσεις, να έχουμε αποκτήσει προηγουμένως ολοκληρωμένη εικόνα των στάσεων, των προβληματισμών, των προσδοκιών της νεολαίας μας», υπογράμμισε.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας, δήμαρχος Πυλαίας – Χορτιάτη, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, σημείωσε πως πρόκειται για ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, στο οποίο δεν χωρούν ούτε εύκολες απαντήσεις, ούτε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Και πρόσθεσε πως ο ρόλος της αυτοδιοίκησης είναι «να ενώσει δυνάμεις, να δημιουργήσει δίκτυα συνεργασίας, να στηρίξει τις κοινωνικές της υπηρεσίες, να αξιοποιήσει τον αθλητισμό, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση και τις τοπικές δομές ως πεδία πρόληψης, συμμετοχής και κοινωνικής ένταξης».
«Κλείνουμε την πόρτα στη βία», είπε ο υφυπουργός Παιδείας, Νίκος Παπαϊωάννου, σημειώνοντας ότι στόχος είναι κοινός, «να προστατέψουμε τους νέους και να τους δώσουμε περισσότερες ευκαιρίες». Επισήμανε πως η παραβατικότητα των νέων είναι μια σύνθετη εξίσωση που απαιτεί πρόληψη, έγκαιρη παρέμβαση και συνεργασία όλων των θεσμών» και τόνισε πως «πολιτεία, δήμοι, σχολεία, πανεπιστήμια οφείλουμε να διαμορφώσουμε ένα ενιαίο δίκτυο πρόληψης και προστασίας», ώστε οι νέοι να μην αισθάνονται ότι η βία και η παραβατικότητα είναι η μόνη διαθέσιμη διέξοδος.
Από την πλευρά της, η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννα Ευθυμίου, υπογράμμισε πως το πιο κρίσιμο κομμάτι είναι πρόληψη και σε αυτήν κομβικό ρόλο παίζει η τοπική αυτοδιοίκηση. «Οι δήμοι είναι πιο κοντά στον πολίτη και είναι αυτοί που μπορούν να επενδύσουν στο κομμάτι της πρόληψης», είπε χαρακτηριστικά.
Παρών στην εκδήλωση ήταν και ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, ο οποίος εστίασε στην πρόληψη και τόνισε πως η Εκκλησία είναι δίπλα στους δήμους «όχι μόνο στα λόγια αλλά και στην πράξη».
Τα αποτελέσματα της έρευνας συζήτησαν η Χριστίνα Ζαραφωνίτου, Μέλος της επιστημονικής επιτροπής του ΙΤΑ, καθηγήτρια Εγκληματολογίας, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εγκληματολογίας, ο Δρ. Χρήστος Ρουμπίδης, πρώην διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης, ο Παναγιώτης Αγγελίδης, αστυνόμος Β' της Υποδιεύθυνσης Προστασίας Ανηλίκων και ο Βάϊος Νταφούλης, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ και διευθυντής του Παιδοψυχιατρικού Τμήματος του Ιπποκράτειου νοσοκομείου.
Χαιρετισμό απηύθυναν επίσης ο τομεάρχης Ευαισθητοποίησης κατά της Αθλητικής Βίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, Αριστείδης Καμπανός, η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος του δήμου Θεσσαλονίκης για δράσεις που αφορούν την Ισότητα, την Κοινωνική Αλληλεγγύη και τη Συμπερίληψη, Θεοδώρα Λειψιστινού και ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΕΤΑΑ, Αναστάσιος Μαυρίδης.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν και μαθητές Α' Λυκείου του ΓΕΛ Ευκαρπίας.