Γιώργος Μητράκης
Το καλοκαίρι του 1975 ο Νίκος Γκάτσος έγραψε πάνω στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι τους στίχους για το τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς». Τους επόμενους μήνες γράφτηκαν από τους δύο δημιουργούς για τη φωνή του Μανώλη Μητσιά και τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου «Αθανασία». Οι ηχογραφήσεις ολοκληρώθηκαν στις αρχές του 1976 και την τελευταία στιγμή κάποια από τα τραγούδια είπε η Δήμητρα Γαλάνη, η οποία μόλις είχε επιστρέψει από την Αμερική. Ο δίσκος, την ενορχήστρωση του οποίου επιμελήθηκε ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις, κυκλοφόρησε την Άνοιξη του 1976 δημιουργώντας από την αρχή εξαιρετικές εντυπώσεις, ενώ έχει πραγματοποιήσει πολύ μεγάλες πωλήσεις και θεωρείται κλασικός.
Σε αυτές τις πέντε δεκαετίες ο Μανώλης Μητσιάς τραγουδάει συνεχώς τα συγκεκριμένα κομμάτια, όπου εμφανίζεται. Ειδικά το τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς» το λέει σε συναυλίες, μουσικές σκηνές και κέντρα διασκέδασης, αφού το ζητάει ο κόσμος. Κι όμως, ακριβώς 50 χρόνια από την έκδοση της Αθανασίας ο Μητσιάς το βράδυ της περασμένης Κυριακής στο Δίον, στο αρχαίο θέατρο στους πρόποδες του Ολύμπου, για πρώτη φορά δεν τραγούδησε τον «Γιάννη τον φονιά». Απήγγειλε μόνο τους στίχους. Όπως δεν τραγούδησε κανένα από τα δεκάδες τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους Νίκου Γκάτσου που έχει σε πρώτη εκτέλεση στο ρεπερτόριο του. Αιτία αυτής της… ανορθογραφίας είναι μία -εξ ορισμού ανεξήγητη- απαγόρευση στην οποία προέβη ο Γιώργος Χατζιδάκις και οι συνεργάτες του. Ο γιος του Μάνου Χατζιδάκι δεν έδωσε την απαιτούμενη άδεια να παιχτούν τραγούδια σε μουσική του συνθέτη σε μια σειρά συναυλιών με τίτλο «Τα καλοτάξιδα τραγούδια του Νίκου Γκάτσου», που -όπως σημειώνει ο τίτλος- περιλαμβάνει τραγούδια σε στίχους του κορυφαίου ποιητή του ελληνικού τραγουδιού. Αδελφικού φίλου, μέντορα και στενότερου συνεργάτη του Μάνου Χατζιδάκι, σύμφωνα με δηλώσεις του ίδιου του συνθέτη.
Μιλώντας στο κοινό που παραβρέθηκε την Κυριακή στο Δίον η Αγαθή Δημητρούκα, διαχειρίστρια του έργου του Νίκου Γκάτσου και επιμελήτρια του προγράμματος της συναυλίας, ενημέρωσε -εμφανώς συγκινημένη και φορώντας συμβολικά μία γραβάτα που είχε φέρει από το Παρίσι ο Χατζιδάκις ως δώρο στο Νίκο Γκάτσο- για τους λόγους που δεν ακούστηκαν τραγούδια του Γκάτσου σε μουσική Χατζιδάκι και προέτρεψε τον Μητσιά αφού δεν μπορούσε να τραγουδήσει τον «Γιάννη τον φονιά» να απαγγείλει τους στίχους.
Σύμφωνα με την κ. Δημητρούκα η πλευρά Χατζιδάκι για να δικαιολογήσει (sic) την απαγόρευση επικαλέστηκε το γεγονός ότι το 2026 έχει ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού αφιερωματικό έτος στον Μάνο Χατζιδάκι και «στο πλαίσιο αυτό οι συναυλίες, οι παραστάσεις και γενικότερα οι εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν με τη δημόσια εκτέλεση μουσικών έργων του Μάνου Χατζιδάκι είναι απολύτως συγκεκριμένες και έχουν ήδη σχεδιαστεί και εγκριθεί αποκλειστικά από την ομάδα του κ. Γιώργου Χατζιδάκι».
Ακούγοντας αυτή την… σοβιετικής εμπνεύσεως επιχειρηματολογία και λογική το κοινό άρχισε να φωνάζει «αίσχος» και «ντροπή», ενώ προς το τέλος της συναυλίας ο Μητσιάς, ανταποκρινόμενος στις συνεχείς παροτρύνσεις του κόσμου, «ακύρωσε» για λίγα λεπτά την ορχήστρα και βγαίνοντας εκτός συναυλίας τραγούδησε α καπέλα, δηλαδή χωρίς μουσική συνοδεία, τον περίφημο «Τσάμικο» των Γκάτσου – Χατζιδάκι, με τον κόσμο να τον συνοδεύει σαν μια μεγάλη χορωδία.
«Στα κακοτράχαλα τα βουνά /
με το σουράβλι και το ζουρνά /
πάνω στην πέτρα την αγιασμένη /
χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι. /
Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής /
κι ο γιος της Άννας της Κομνηνής. /
Δική τους είναι μια φλούδα γης /
μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς /
για να γλιτώσουν αυτή τη φλούδα /
απ' το τσακάλι και την αρκούδα. /
Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς /
κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς. /
Από την Ήπειρο στο Μοριά /
κι απ' το σκοτάδι στη λευτεριά /
το πανηγύρι κρατάει χρόνια /
στα μαρμαρένια του Χάρου αλώνια. /
Κριτής κι αφέντης ειν’ ο Θεός /
και δραγουμάνος του ο λαός».
Παρά την απουσία των τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους Νίκου Γκάτσου η συναυλία εξελίχθηκε εξαιρετικά με τον Μανώλη Μητσιά και την γνωστή διεθνώς Ελληνίδα μεσόφωνο Αλεξάνδρα Γκράβας να τραγουδούν τα λόγια του ποιητή σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρου Ξαρχάκου, Δήμου Μούτση, Λουκιανού Κηλαηδόνη, Γιώργου Χατζηνάσιου, Χριστόδουλου Χάλαρη και Ηλία Ανδριόπουλου. Μάλιστα η Γκράβας, που τραγούδησε εκτός από τα ελληνικά, στα καταλανικά, στα κροατικά και στα γαλλικά και απήγγειλε στα κορεάτικα το Τραγούδι της Σειρήνας (Με τ' άσπρο μου μαντήλι), είπε σε πρώτη εκτέλεση στα ελληνικά το τραγούδι «Η φωτιά που καίει» σε μουσική Δήμου Μούτση. Τους συγκεκριμένους στίχους ο Νίκος Γκάτσος τους έγραψε κατ' απαίτηση της Νάνας Μούσχουρη, για να μεταφραστούν και να ηχογραφηθούν πρώτα στα γαλλικά.
ΥΓ. Επειδή όταν σε μια συζήτηση -πολύ περισσότερο σε μια απαγόρευση δημόσιας παρουσίασης καλλιτεχνικού έργου- εμπλέκεται κάποιο υπουργείο η υπόθεση μπορεί εύκολα να εξελιχθεί σε πολιτική, αξίζει να διευκρινιστεί το εξής. Σύμφωνα με πληροφορίες της Voria.gr το Υπουργείο Πολιτισμού όταν ρωτήθηκε για τον ισχυρισμό της πλευράς Χατζιδάκι ότι επειδή το 2026 είναι «Αφιερωματικό έτος στον Χατζιδάκι» αλλάζει κάτι στο καθεστώς διαχείρισης των έργων του συνθέτη απάντησε με σαφήνεια. «Η ανακήρυξη του 2026 ως "Αφιερωματικού έτους στον Χατζιδάκι" δεν συνιστά, αφ’ εαυτής, νόμιμο έρεισμα για τη μεταβολή του καθεστώτος διαχείρισης ή αδειοδότησης σύνθετων έργων ή έργων κοινής δημιουργίας του συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι και του στιχουργού Νίκου Γκάτσου, ούτε για την καθιέρωση αποκλειστικού μηχανισμού έγκρισης όλων των δημόσιων εκτελέσεών τους κατά τη διάρκεια του αφιερωματικού έτους».