AΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ της Θεοφανίας Ζέττα Τσεντικίδου στο OlymposVoice : «Ένα ταξίδι στα μονοπάτια της ψυχής, με προορισμό την Αγάπη»

«Στοχασμοί υπό… ποίηση II: Αυτογνωσίας και ετερογνωσίας αναγνώσματα - ραψωδίες χωρίς έπη» ονομάζεται το πρόσφατο συγγραφικό έργο της Θεοφανίας Ζέττα Τσεντικίδου, για την οποία συγγραφή είναι «ζώσα πράξη, ρέουσα πνευματικά, καθοριζόμενη όχι μόνο από τις σκέψεις και τις προθέσεις του γράφοντος αλλά και από τις επικρατούσες συνθήκες κατά τον καιρό της δημιουργίας του». Ο πλούτος, η ιδιαιτερότητα της γραφής της, η λογοπλαστική της ικανότητα εντυπωσιάζει τον αναγνώστη, καθώς οι λέξεις για αυτήν ήταν και είναι «μαγικές, ζωντανός και κάπως μυστηριώδης θησαυρός» που θέλει να εξερευνά… 

Αυτή η ποιητική της συλλογή με εκλεπτυσμένο στυλ και ιδιαίτερα νοήματα, όπου ξεδιπλώνονται οι αρετές της, αξίζει να διαβαστεί.

Επιμέλεια:
OlymposVoice Team.  

1. Τι σας εμπνέει, ώστε να γράψετε ένα βιβλίο;

 Η έμπνευση είναι κάτι σχεδόν αχαρακτήριστο ή αόριστο, εξ "ουρανού" ή εκ βάθους καρδίας ή απλώς ανάγκη του συγγραφέα ή όλα αυτά μαζί. Άρα, δύσκολο να αποδοθεί η πηγή της κάπου συγκεκριμένα και αποκλειστικά. Θα ξαναέλεγα, όμως, ότι είναι προ'ι'όν "λογισμού και ονείρου", συνδυασμός φαντασίας και πραγματικότητας. Σαν να έχει ο δημιουργός μέσα του κάτι φυλακισμένο, αλλά ευτυχώς όχι ισόβια, και έρχεται η στιγμή που αυτό αυτοαπελευθερώνεται και κάποτε γίνεται μοίρασμα...

2. Πιστεύετε ότι παίζει σημαντικό ρόλο η ευτυχία ή η δυστυχία στον κοινωνικό περίγυρο, στο περιβάλλον που ζούμε, για να δημιουργήσει κάποιος; Αρκετοί ισχυρίζονται ότι οι δύσκολες καταστάσεις, πόλεμος, φτώχεια, απογοήτευση, οδηγούν στη δημιουργία. Το ενστερνίζεστε εσείς ή δεν σας επηρεάζουν αυτές οι συνθήκες; 

 Οπωσδήποτε αυτή η "αυτοαπελευθέρωση", που προανέφερα, επηρεάζεται από το περιβάλλον που ζούμε, από τις εκάστοτε κοινωνικές και πολιτικοοικονομικές-ιστορικές συνθήκες, που γίνονται αρωγοί στην πνευματική "γέννα". Εξάλλου, ο άνθρωπος είναι "παιδί" του κοινωνικού πλέγματος κάθε εποχής. Η ευτυχία ή η δυστυχία γύρω μας τυλίγει και εμάς, μας αγκαλιάζει, λες και θέλει να τη γνωρίσουν και άλλοι... Πολλοί οδηγήθηκαν και οδηγούνται στη δημιουργία (συγγραφή, ζωγραφική, μουσική σύνθεση, στιχουργία, θέατρο, κινηματογράφο και κάθε άλλη τέχνη) λόγω ζοφερών καταστάσεων. Τότε μάλλον "βουτάει" κάποιος μέσα του ευκολότερα ή αναγκαστικά. Ζει κάτι πιο βαθιά και έντονα, στοχάζεται και προβληματίζεται, αξιολογεί τις μνήμες του και την πάλη του με αξίες, προκλήσεις, κανόνες και αρχές, αναλογίζεται τον αγώνα του για τον έρωτα, την οικογένεια, το επάγγελμα, το κοινό καλό, αναθεωρεί, απορρίπτει... προσπαθεί να βρει απαντήσεις και να στείλει μηνύματα αισιόδοξα, επιλέγοντας την ουσία και την πραγματική αξία ανθρώπων, αντικειμένων, καταστάσεων, γεγονότων, βλέποντας μέσα από το σκοτάδι το φως, όπως φαίνεται αναγκαία αυτή η διαδικασία. Και σε περιόδους ευτυχίας -ας μην αναλύσουμε τον όρο- είναι δυνατή η δημιουργία, γιατί είναι αναγεννητικό αίσθημα. Αυτά νιώθω και εγώ σε τέτοιες συγκυρίες. Θα έλεγα συμπληρωματικά ότι πολλές φορές μπορώ με κάποιον τρόπο να αποστασιοποιηθώ από τις εκάστοτε συνθήκες, να νιώσω ένα φανταστικό φράγμα εμπρός μου και να δημιουργήσω.

   

3. Τα επίσημα στατιστικά στοιχεία στην Ελλάδα δίνουν ένα ποσοστό της τάξης των 8% να διαβάζουν. Γιατί πιστεύετε  ότι δεν διαβάζουν οι Έλληνες; Και τι θα μπορούσε να κάνει η πολιτεία για τη φιλαναγνωσία;

 Θα ευχόμουν να αυξηθεί αυτό το ποσοστό, να βρίσκουν όλο και περισσότεροι άνθρωποι  διέξοδο στο διάβασμα βιβλίων και δη λογοτεχνικών, όχι μόνο ως απόλαυση νοητική και αισθητική ίσως, ως πηγή γνώσης, αλλά και ως τρόπο αφύπνισης εσωτερικής, ως τρόπο συναισθηματικής ενίσχυσης, ψυχολογικής ενδυνάμωσης, ευαισθητοποίησης, αψήφησης και πνευματικής κατανίκησης αρνητικών ιδεών, ακόμη και της ιδέας του «τέλους» σε αντιπαράθεση με τη φωτεινή ιδέα «του έρωτα, του διεποχικού» και κυρίως «της αγάπης, της άχρονης, της θεοφαινόμενης», όπως γράφω στην προηγούμενη ποιητική συλλογή μου «Εποχές και αδέσποτες λογοκοντυλιές». Όσο για τα αίτια του χαμηλού ποσοστού των βιβλιόφιλων στην Ελλάδα, θα μπορούσαν να είναι πολλά τα αίτια. Βρίσκονται πρώτον στην οικογένεια, στη σύνθεσή της, στην κοινωνικοοικονομική, μορφωτική, πολιτισμική της ταυτότητα, στη στάση ζωής των μελών και δη των γονέων - δώρο πολύτιμο αλλά και πλήρης ευθυνών η γονε'ι'κή ιδιότητα... Κατά δεύτερο λόγο συνδιαμορφωτής των πενιχρών ποσοστών αναγνωσιμότητας είναι η κοινότητα, ο τόπος κατοικίας και η κοινωνία με την ευρύτερη συλλογική της έννοια, δηλαδή το ισχύον αξιακό της σύστημα, όπου σχεδόν "θεοποιείται" το χρήμα και τα υλικά αγαθά (που αυτονόητα χρειάζονται για αξιοπρεπή ζωή) και υποβαθμίζονται τα ψυχοπνευματικά και τα ανθρώπινα δικαιώματα (απαραίτητα για το ευ ζην). Μεγάλη ευθύνη για το έλλειμμα φιλαναγνωσίας, βέβαια, φέρει το εκπαιδευτικό σύστημα, τα σχολεία και οι σχολές όλων των βαθμίδων και κάθε σχολική- τεχνολογική-πανεπιστημιακή μονάδα χωριστά, δίχως να υποτιμώ την προσωπική ευθύνη στην ακαδημα'ι'κή, ενήλικη ζωή. Περισσότερο από όλους το θέμα αφορά στην πολιτεία, εφ' όσον εκείνη χαράσσει την εκπαιδευτική πολιτική και την κατεύθυνση και ποιότητα του μεταλαμπαδευόμενου και παραγόμενου πολιτισμού στη χώρα και στον κόσμο, θα έλεγα. Αναλυτικά προγράμματα και βιβλία, κυρίως ανθρωποκεντρικά, θα έπρεπε να "δείχνουν με το δάκτυλο" τον σωστό δρόμο της φιλαναγνωσίας, να ωθούν στην αγάπη για το διάβασμα. Επίσης, εκτός από την κατάλληλη, επαναλαμβανόμενη επιμόρφωση, από την κοινωνική αναγνώριση και το επαρκές οικονονομικό κίνητρο όλων των "Δασκάλων", επιβάλλεται η παροχή μέσων-εργαλείων ποικιλότροπης ενίσχυσης του έργου όλων των Λειτουργών Παιδείας και Πολιτισμού, ώστε να γίνονται πράγματι αγαθοποιοί "τεχνίτες" στην απόκτηση ικανών γνώσεων και δεξιοτήτων ζωής, στη "σμίλευση" ψυχών, στην "εμφύσηση" ιδανικών στους νέους και στις νέες. Ο Δάσκαλος έχει τη δύναμη, με γνώση, πίστη και αγάπη για το λειτούργημά του και για το παιδί, να κάνει "θαύματα", όσο ουτοπικό και αν ακούγεται αυτό, ιδίως στην εποχή μας. "Φωλιές", "κυψέλες", προγράμματα φιλαναγνωσίας υπάρχουν σε σχολεία, βιβλιοθήκες, πολιτιστικούς συλλόγους, αλλά επείγει η επέκτασή τους και η σθεναρή, αφειδώλευτη στήριξή τους από την πολιτεία. Να προσθέσω πως δεν είναι άμοιρα ευθυνών τα τηλεοπτικά δρώμενα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έντυπης ενημέρωσης. Και για να μην "νίπτουν τας χείρας τους", είναι ζητούμενο και δυνατό να συμβάλλουν στην αύξηση της αναγνωσιμότητας, ουσιαστικά στην εκστρατεία αγάπης για το βιβλίο.  

   4. Αυτό που εντυπωσιάζει άμεσα στη γραφή σας είναι ο λεξιλογικός πλούτος. Τι έχετε να σχολιάσετε;

 Από παιδί ακόμη οι λέξεις για εμένα ήταν "μαγικές", ζωντανός και κάπως μυστηριώδης θησαυρός, που ήθελα να εξερευνήσω. Και στην οικογένεια και στο σχολείο τις έψαχνα, τις ανακάλυπτα, τις εσωτερίκευα, τις χρησιμοποιούσα, τις άφηνα να πολλαπλασιαστούν, να πετάξουν... Στην οικογένειά μου άκουγα τα "ορθόδοξα" ελληνικά, τη βλάχικη και την ποντιακή διάλεκτο αλλά και λίγα ρωσικά και τουρκικά και αυτά λόγω της καταγωγής των γονιών μου. Η περιέργεια και η τάση μου να βρίσκω το νόημα ή τα νοήματα μέσα και πίσω από τις λέξεις, να ερμηνεύω, να συσχετίζω, να βρίσκω συνώνυμα ή και να ψιλομεταφράζω ήταν έντονες. Μάθαινα γρήγορα και χαιρόμουν, γιατί μου άνοιγαν παράθυρα σε έναν αχανή, άυλο κόσμο ιδεών. Έδειξα έφεση στις ξένες γλώσσες και έτσι αργότερα έμαθα πολύ καλά αγγλικά, γερμανικά και μέτρια γαλλικά. Γλώσσες που αγάπησα και μίλησα με ευκολία οι δύο πρώτες, που παραμένουν μέσα μου, παρά τη δικαιολογημένη φθορά λόγω χρόνου και μη τακτικής χρήσης. 

Η ελληνική, όμως..! Είναι η κορωνίδα για εμένα, λες και κατοικοεδρεύουν πλουσιοπάροχα οι λέξεις της στο είναι μου, στον νου και στην καρδιά μου και παρουσιάζονται μπροστά μου, όταν τις καλώ, πλήρεις ωραιότητας και σπουδαιότητας, έτοιμες να με βοηθήσουν να εκφράσω ό,τι θέλω. Για αυτό τις χρησιμοποιώ στη γραφή μου με μεράκι, τις φαντάζομαι σαν ζωγραφιές, που ομολογούν κάτι σημαντικό, ουσιαστικό, ωραίο, αληθινό. Με γοητεύει και η λογοπλασία, κυρίως σύνθετων λέξεων. Ίσως σε αυτό είμαι επηρεασμένη από τη γερμανική γλώσσα, που είναι πλούσια, δεκτική και ανοικτή σε τέτοιες λέξεις.    

 5. Πιστεύεται ότι σήμερα οι λέξεις που χρησιμοποιεί καθημερινά ο Νεοέλληνας είναι μερικές δεκάδες (δεν ξεπερνούν τις 80!) μπροστά στον πλούτο της νεοελληνικής γλώσσας. Σας ανησυχεί αυτό;

 Επιθυμία και ευχή μου είναι να μπορεί ο καθένας μας να χρησιμοποιεί όχι μόνο λίγες δεκάδες λέξεων, αλλά πολύ περισσότερες. Να το ποθεί αυτό, να μελετά, να διαβάζει εκλεκτά βιβλία και να το επιτυγχάνει. Όχι μόνο για το αισθητικό αποτέλεσμα, αλλά και για την ψυχή του, για την ίδια του την ύπαρξη. Μορφώνει προσωπικότητες, διευρύνει το πνεύμα η γλώσσα και ειδικά η ελληνική. Όχι μόνο δεν πρέπει να συρρικνωθεί η γλώσσα μας, αλλά να δείξει παντού το μεγαλείο της και τι κρύβεται πίσω από τα διαμάντια της: ένδοξη και ματωμένη ιστορία, ανυπέρβλητος πολιτισμός, πανανθρώπινες αξίες και αυτά εκφρασμένα με τον καλύτερο γλωσσικό τρόπο. Και εδώ η οικογένεια και το σχολείο παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Οι γονείς που διαβάζουν και έχουν ευρύ λεξιλόγιο είναι θετικά πρότυπα για τα παιδιά τους. Σχετικά με το σχολείο, να αναφέρω για παράδειγμα τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, που δεν είναι, όμως, αρκετά... 

 6. Ποιους μεγάλους Έλληνες ή ξένους συγγραφείς-λογοτέχνες θαυμάζετε;

Με γαλούχησε κυρίως η λεγόμενη κλασσική λογοτεχνία. Γενικότερα, ποιος να πρωτοαναφερθεί..; Παλαμάς, Ρίτσος, Ελύτης, Βάρναλης, Καζαντζάκης, Παπαδιαμάντης, Σωτηρίου, Δέλτα, Δημουλά... Σιμόν ντε Μποβουάρ, Ντίκενς, Χέμινγουε'ι', Ουγκώ, Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Μπρεχτ, Γκιμπράν, Κρισναμούρτι, Μπουκάι... Θα ξεχώριζα τον Ρίτσο, τον Ελύτη, τον Καζαντζάκη, τη Δημουλά, τον Ουγκώ, τον Τολστόι. Τους θαυμάζω, τον καθένα, την καθεμία για διαφορετικούς λόγους, που δεν είναι της παρούσης. Με εντυπωσιάζουν και σύγχρονοι, όπως ο Χωμενίδης, για παράδειγμα. Έχω διαβάσει και πολλά βιβλία παιδαγωγικής και ψυχολογίας και μερικά φιλοσοφίας, που θεωρώ ότι θα ήταν ωφέλιμο να διαβάζουν όλοι/όλες, αν είναι δυνατόν. Θέλω να σημειώσω ότι δεν νιώθω να επηρεάζομαι από κάποιον συγκεκριμένα, δεν ακολουθώ κάποια "λογοτεχνική σχολή". Εννοώ ότι η ουσία των δημιουργημάτων των συγγραφέων είναι αυτό που έχει ενσταλαχθεί σαν απαύγασμα μέσα μου, ταξιδεύοντας στο υποσυνείδητο, όχι κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της γραφής τους.  

  7.  Έχετε την άποψη ότι οι άνθρωποι των γραμμάτων πρέπει να "βγαίνουν μπροστά" σε εποχές, που οικονομικές και πολιτικές συγκυρίες κλονίζουν τα θεμέλια της κοινωνίας; 

 Είναι κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένοι οι άνθρωποι των γραμμάτων να το κάνουν αυτό. Να δίνουν κάτι από το "φως" τους, χωρίς να θεωρούνται γκουρού. Η άμεση εμπλοκή τους στα πολιτικά και οικονομικά δρώμενα δεν είναι εύκολη, γιατί πολεμούν από άλλο μετερίζι. Όμως το να μένουν αμέτοχοι και αθέατοι αδικεί την ιδιότητά τους. Χρειάζεται θάρρος και τόλμη, ελεύθερη σκέψη και γενναία ψυχή, για να "βγαίνουν μπροστά". Δεν μιλώ για "στρατευμένη τέχνη", που είναι δικαίωμα, βέβαια. Και σίγουρα σέβομαι διαφορετικές γνώμες επ'αυτού και "αποχές" ακόμη, ιδιαίτερα αν υφίστανται σοβαροί προσωπικοί λόγοι. Αυτό που σίγουρα μπορούν να πράττουν οι άνθρωποι του πνεύματος,της διανόησης είναι να παρεμβαίνουν στα τεκταινόμενα έστω μέσα από τα έργα τους έμμεσα, να μιλούν μέσα από τις δημιουργίες τους. Μπορούν να συνδιαλεχθούν, να αναλύσουν, να συνθέσουν, να "προτείνουν" διακριτικά σε ιθύνοντες και σε κέντρα λήψης αποφάσεων τρόπους λύσεων των προβλημάτων, αλλά κυρίως να γίνουν "γέφυρες" στη μετάβαση των ανθρώπων από το "μαύρο" στο "λευκό". Αλίμονο αν δεν ήταν μέλημα των ανθρώπων των γραμμάτων η αποφυγή ενός καταστροφικού κλονισμού των κοινωνικών θεμελίων!

8. Στην Ελλάδα ελάχιστοι συγγραφείς-λογοτέχνες βιοπορίζονται από την έκδοση των βιβλίων τους. Θεωρείτε ότι οι λογοτέχνες της επαρχίας στερούνται αυτής της δυνατότητας, διότι δεν είναι στο "κλεινόν άστυ" ή για άλλους λόγους;

 Είναι αλήθεια ότι η συγγραφή δεν αποτελεί βιοποριστικό μέσον παρά για ελάχιστους στην Ελλάδα. Και για τους δημιουργούς της επαρχίας είναι πολύ δυσκολότερο να βιοπορίζονται μέσα από την τέχνη τους. Ασφαλώς η πρωτεύουσα και η συμπρωτεύουσα παρέχουν πολλές ευκαιρίες για κατάλληλες γνωριμίες και ποικίλους τρόπους προβολής, ώστε να επιτευχθεί αυτός ο βιοπορισμός μέσω της εμπορικότητας. Εκεί κτυπά όχι μόνον η οικονομική καρδιά της Ελλάδας αλλά με κάποιον τρόπο και η πολιτισμική, υδροκέφαλα μεν, αλλά Ναι. Τα λογοτεχνικά "φυτώρια" στην επαρχία δεν καταφέρνουν να ανθίσουν, όσο θα έπρεπε και όσο θα τους άξιζε, ίσως και λόγω των "περίεργων" συνθηκών των μικρών κοινωνιών... Χρειάζεται πολλαπλάσια προσπάθεια από τους συγγραφείς της επαρχίας. Προσπάθεια που εξαρτάται κατά βάση από το περιβάλλον, αλλά παράλληλα και από τις συνθήκες της προσωπικής ζωής του κάθε δημιουργού και από την ένταση της επιθυμίας του για αναγνώριση, από το μέχρι πού αντέχει να φθάσει, για να γίνει ευρέως γνωστός, από το πόσο θα πολεμήσει, για να κατακτήσει το φαινομενικά αδύνατο. Η προσωπική ευθύνη, η ψυχική θέληση, η πρωτοβουλία, η αγωνιστική δυναμική είναι σοβαρές παράμετροι για όποια επιτυχία, αν και δεν αρκούν πάντα. Είναι, πάντως, άδικο να μαραζώνει η επαρχία και σε αυτόν τον τομέα. Χρειάζεται και εδώ ειδική πολιτειακή μέριμνα...ας πούμε δημιουργία κατάλληλων πολιτιστικών θεσμών πανελλήνιου βεληνεκούς.

 9. Το διαδίκτυο βοηθάει στην ανάδειξη του έργου ενός λογοτέχνη; 

 Το διαδίκτυο είναι στη ζωή μας. Μπορεί να συμβάλλει στην ανάδειξη του έργου ενός λογοτέχνη, αλλά δεν ξέρω το βάθος και την έκταση του αποτελέσματος. Απαιτούνται προσωπικές επαφές, συνεχείς προσπάθειες. Ίσως και εδώ παίζει ρόλο και ο τόπος που ζει και δραστηριοποιείται ο λογοτέχνης, πρωτεύουσα απέναντι στην επαρχία, εννοώ. Γενικά για την ανάδειξη του έργου θα έπρεπε να μετρά και η προσωπική καλλιέργεια, η όλη πνευματική ακτινοβολία του δημιουργού. Όλα κρίνονται. Σε κάθε περίπτωση δεν είναι συνετό να αγνοείται η δύναμη του διαδικτύου, αλλά το δυνατόν να αξιοποιείται.   

10. Ανάμεσα σε ένα έντυπο βιβλίο και σε ένα ηλεκτρονικό τι θα διαλέγατε; 

  Δεν απορρίπτω το ηλεκτρονικό βιβλίο, αλλά θα διάλεγα το έντυπο, την αίσθηση της αφής επάνω στο χαρτί, το χάιδεμα των φύλλων, το γύρισμα των σελίδων, την άμεση, χειροπιαστή επαφή, τη "συνομιλία" σχεδόν ζωντανά με τους ήρωες. Μπορείς να κοιμηθείς αγκαλιά με ένα βιβλίο, όχι με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Ρομαντικό...;

11. Ποιες είναι οι προσδοκίες σας από το νέο σας βιβλίο;

 Το πιστεύω το βιβλίο μου. Το αγάπησα.  Γνωρίζω ότι, για να πραγματωθούν οι προσδοκίες, απαιτείται κόπος πολύς, όπως, για να ολοκληρωθεί ένα έργο, δεν αρκεί η έμπνευση, αλλά χρειάζεται δουλειά πολλή, προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια, κέντημα-κτένισμα κάθε σειράς και παραγράφου... κυνήγι της τελειότητας, που δεν αγγίζεται... Δεν εξαρτάται μόνο από εμένα το αποτέλεσμα και η εκπλήρωση των επιθυμιών. Οι αναγνώστες κρίνουν ένα βιβλίο, για αυτό εύχομαι εκείνοι και εκείνες να αγαπήσουν τα «αυτογνωσίας και ετερογνωσίας αναγνώσματα», βρίσκοντας πιθανόν στοιχεία της δικής τους ζωής. Αυτοί/αυτές αποφασίζουν για την πορεία του. Δεν αγνοώ, βέβαια, τη σωστή προώθηση από κάθε ειδικό και ειδήμονα. Ευκταίο να πιστέψουν στο βιβλίο μου όσοι μπορούν να καταφέρουν μία σοφή, μελετημένη προβολή, αφού ο δημιουργός ούτως ή άλλως φροντίζει το "παιδί" του.

12. Ας κλείσουμε με λίγα λόγια για το νέο βιβλίο σας, πώς το εμπνευστήκατε, πόσο χρόνο χρειαστήκατε για να ολοκληρωθεί, ποιο το μήνυμα του.

 Η έμπνευση, η ιδέα για τη γέννηση του βιβλίου «κοιμόταν μέσα μου, βρισκόταν σε κατάσταση πνευματικής κυοφορίας, έως ότου άρχισε να κρούει την εγκεφαλική φωλιά, το κατάλληλο νοητικό κατώφλι και ήλθε στο φως παίρνοντας σάρκα και οστά. Εξελισσόμενο βήμα - βήμα έφθασε στην τελική μορφή του. Κάθε ψηφίδα του  χρειάστηκε τον χρόνο της για να τοποθετηθεί σωστά, όσο και αν, αρχικά τουλάχιστον, ήταν χειμαρρώδης ο λόγος, όπως μου συμβαίνει συνήθως, και το προσχέδιο έτοιμο. Το χαρακτηρίζω και ως «ραψωδίες χωρίς έπη», επειδή τα ποιήματα έχουν τη σύνδεση και τη διαδοχή μιας ενιαίας αφήγησης (αυτογνωστικά) στο α’ μέρος, αλλά και στο β’ είναι αλληλένδετα, καθώς παρουσιάζονται βασικοί τύποι προσωπικοτήτων (ετερογνωστικά), κάτι που εξάπτει την περιέργεια του αναγνώστη. Όσο για τα μηνύματα που κρύβονται στις σελίδες του, θα τα νιώσουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες, όταν, διαβάζοντάς το, το κάνουν δικό τους. Θα ερμηνεύσουν, θα αξιολογήσουν, θα επιλέξουν… Πιο συγκεκριμένα παραθέτω το εισαγωγικό Βήμα πρώτο  του βιβλίου και προσκαλώ τον καθένα, την καθεμία να βρει αφορμή να ταξιδέψει εσωτερικά, και ίσως κατορθώσει, αν θέλει, να αγγίξει τον δικό του προορισμό ή τον κοινό όλων, που είναι η Αγάπη. «Κατ’ αρχάς, ενεργοποιώντας την «αυτοβιογραφική μνήμη» σαν ισχυρό εφαλτήριο, σαν μουσική μυστήρια και προσευχή επί-πονη, μόνο οφέλη αποκομίζεις, όχι εύκολα αλλά λυτρωτικά για την ψυχή. Στη συνέχεια, εμβαθύνοντας σε νόημα και σκοπό, αξιώνεις και αξιοποιείς, εν τέλει, το Καλό στη ζωή, η οποία για τον Άνθρωπο Αγάπη εστί». Ας μου επιτραπεί να παροτρύνω τους αναγνώστες σας και όλους τους βιβλιόφιλους να συνεχίσουν το διάβασμα. Και οι μη μυημένοι ας μην απαρνούνται τα βιβλία. Αυτά ανέθρεψαν  γενιές και γενιές, φώτισαν τον νου πολλών, στάλαξαν βάλσαμο σε καρδιές, έπλασαν πολιτισμούς… Και - γιατί όχι;- όσοι / όσες, θα το επιθυμούσαν, μα δεν τολμούν, ας επιχειρήσουν να συγγράψουν. Κάπου μέσα τους, στα μονοπάτια του μυαλού και στα κουκούλια της ψυχής κρύβονται λέξεις μαγικές, ιδέες, νοήματα… Είναι και αυτός ένας τρόπος να σμίξει ο κόσμος, να μονοιάσει… Αυτό  είναι και το κεντρικό μήνυμα των «Στοχασμών» μου II.

Ως επιστέγασμα αφιερώνω σε όλους και όλες σας, αγαπημένοι μου, ένα από τα ποιήματα του έργου μου:

ΚΑΙ ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΔΕΣ
στο ανθυπομειδίαμα και στην ουρανογάλανη ματιά
της μάνας και του πατέρα…
τον άγνωστο κόσμο του παρελθόντος
και τις προβολές του παρόντος
ολοφάνταστα·
ψηλαφίσεις αισθημάτων και σκέψεων μεστών,
εμπειρίες επώνυμες
διαπεραστικά·
σφραγίδες ψυχής βαθιάς, μελόγλυκο πλούτο πνεύματος,
διπλοφρούρητα μυστικά
παιδεμένης ζωής
ανηφοροκατήφορα·
όνειρα ματωμένα,
από συνθήκες ασύμμετρες κατακεραυνωμένα,
θανατικά σκληρά
αναπάντεχα·
επιβεβλημένες έξωθεν και άνωθεν καταστροφές,
αδιανόητες έσωθεν πτώσεις, ανατάσεις, αναστάσεις·
Μάχες κρυφές και φανερές,
γήινες και εξωπραγματικές,
αγώνες για το δίκιο, την ελευθερία, τη μοίρα στον ήλιο,
προδοσίες,
φουρτούνες σωτήριες, λιακάδες ουτοπικές·
ιδρώτα στις παλάμες,
ασημοδακρυσμένους λυγμούς,
ματωμένες στο μέτωπο σταγόνες, ανυπολόγιστους κόπους,
κινήσεις εν τόλμη και βήματα εμπρός
ηρωικά·
παιδείας εικόνισμα,
για τα βλαστάρια θυσίες,
χρυσοελπίδες για το αύριο,
με πόνο ζυμωμένες,
με τόκο πληρωμένες,
με καρδιάς λάμψη ονειροπλεγμένες·
αγάπης μεγαλείο, που δεν υπερηφανεύτηκε,
ταπεινοφρονούσε, ανθούσε,
με πίστη ατσάλινη δημιουργούσε
το νέο, το μείζον,
εν κράτει το κάλλιον,
εντεύθεν και εκείθεν το ανεξερεύνητο του προσεχούς,
θολού μα ευθαρσώς αντιμετωπίσιμου…