Η δραματική περικοπή των συντάξεων με την κατάργηση των δώρων ξεκίνησε το 2010, κορυφώθηκε το 2012 και διατηρήθηκε έως το 2016. Ωστόσο, η δημόσια οικονομία μας, μετά τις δοκιμασίες της μνημονιακής περιόδου, άρχισε να ανακάμπτει από το 2017.
Το 2019, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία, με Πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα, ψήφισε τον ν. 4611/2019, κάνοντας το πρώτο αποφασιστικό βήμα για τη σταδιακή επαναφορά της 13ης σύνταξης. Δυστυχώς, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αντί να διευρύνει το μέτρο προς όφελος των συνταξιούχων, προτίμησε να καταργήσει τον νόμο παντελώς.
Η πραγματικότητα των συνταξιούχων και ο Οικονομικός Πολλαπλασιαστής
Σήμερα, το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων συνταξιούχων είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρωζώνη. Ο χαμηλοσυνταξιούχος παλεύει καθημερινά για την επιβίωσή του, στερούμενος μια στοιχειωδώς ποιοτική ζωή.
Όμως, υπάρχει μια θεμελιώδης οικονομική αλήθεια: η 13η σύνταξη δεν «χάνεται», ούτε αποταμιεύεται σε offshore. Επιστρέφει αμέσως στην πραγματική οικονομία για την κάλυψη βασικών, καθημερινών αναγκών. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Άμεση επιστροφή εσόδων μέσω ΦΠΑ
Ενίσχυση των δημόσιων εσόδων μέσω Φορολογίας Εισοδήματος
Αύξηση της τζίρου στην αγορά και ενίσχυση της απασχόλησης
Αύξηση των κερδών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των αντίστοιχων φόρων
Αυτονόητη η ορθολογιστική μελέτη και αρχικά η κλιμακωτή επαναφορά.
Με απλά λόγια, το ποσό αυτό επιστρέφει σχεδόν στο σύνολό του στο Ελληνικό Δημόσιο και την οικονομία, διότι οι συνταξιούχοι δεν έχουν περιθώρια ούτε για αποταμίευση ούτε για διασπάθιση.
Εδώ επιβεβαιώνεται η οικονομική θεωρία του John Kenneth Galbraith για την κυκλοφορία του χρήματος:
Το εισόδημα που δίνεται σε εργαζομένους και συνταξιούχους διοχετεύεται αμέσως στην αγορά μέσω της κατανάλωσης.
Η κατανάλωση αυξάνει τη ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες.
Οι επιχειρήσεις, βλέποντας τη ζήτηση να αυξάνεται, ενισχύουν την παραγωγή, τις επενδύσεις, τις προσλήψεις και τον τεχνολογικό τους εξοπλισμό.
Έτσι, το ίδιο ευρώ κυκλοφορεί πολλές φορές στην οικονομία, δημιουργώντας πολλαπλάσιο συνολικό εισόδημα. Αυτό ακριβώς περιγράφει η θεμελιώδης έννοια του «πολλαπλασιαστή» του John Maynard Keynes.
Ο Galbraith υποστήριζε ότι σε περιόδους κοινωνικής πιεστικότητας, το Κράτος οφείλει να ενισχύει τους αδύναμους. Αντίθετα, η σημερινή κυβέρνηση επιλέγει να τροφοδοτεί την ακρίβεια και τις αυξήσεις των τιμών, στηρίζοντας τελικά τους λίγους και ισχυρούς σε βάρος των πολλών.
Ένα λαϊκό και ιστορικό παράδειγμα
Η ιστορία διδάσκει:
Στη δεκαετία του 1960, ο Γεώργιος Παπανδρέου (ο «Γέρος της Δημοκρατίας»), από τη θέση της αντιπολίτευσης, εισηγήθηκε στον τότε Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή τη χορήγηση αγροτικής σύνταξης. Όταν ο Καραμανλής διερωτήθηκε πού θα βρεθούν τα κονδύλια -λέγοντας χαρακτηριστικά πως «πρέπει η άμμος της θάλασσας να γίνει χρήμα»- η σύνταξη τελικά δόθηκε. Όχι μόνο «δεν μάτωσε μύτη», αλλά βελτιώθηκε στοιχειωδώς η ζωή των αγροτών, που τότε αποτελούσαν το 70% του πληθυσμού, δίνοντας ανάσα σε ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι, δύο διαφορετικές πολιτικές
Στον αντίποδα του Galbraith και του Keynes βρίσκεται ο νεοφιλελευθερισμός του Milton Friedman. Ο φιλελεύθερος κ. Μητσοτάκης και ο Κεντρικός Τραπεζίτης κ. Στουρνάρας εμφανίζονται κατηγορηματικά αντίθετοι στη χορήγηση της 13ης σύνταξης.
Δεν δείχνουν όμως την ίδια ευαισθησία ούτε φέρνουν αντιρρήσεις όταν πρόκειται για τη διανομή μερισμάτων στα funds και τους μετόχους των τραπεζών — των ίδιων τραπεζών που ανακεφαλαιοποιήθηκαν με 25 δισεκατομμύρια ευρώ από τον ιδρώτα και τις στερήσεις του ελληνικού λαού.
Εδώ συμπυκνώνεται η χαώδης διαφορά στην πολιτική μας φιλοσοφία: Εμείς υποστηρίζουμε ότι ο πλούτος της χώρας πρέπει να κατανέμεται με πληθυσμιακό εύρος και κοινωνική δικαιοσύνη. Η σημερινή κυβέρνηση επιλέγει συνειδητά να υπηρετεί τα συμφέροντα των λίγων.
Η θεωρία του Κοινωνικού Κράτους είναι ευρεία και οι τρόποι εφαρμογής της ποικίλλουν. Όμως, οι παροχές προς τους πολίτες πρέπει να αποτελούν θεσμοθετημένο δικαίωμα και όχι «προεκλογικό φιλοδώρημα». Δεν νοείται κοινωνική πολιτική με τη λογική του «αν και εφόσον μας περισσέψει μέρισμα, θα σας δώσουμε ένα επίδομα-επιταγή για να εξαγοράσουμε την ψήφο σας».
Αυτή ακριβώς η τακτική είναι που διαβρώνει και καταστρέφει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Πολιτεία. Και είναι η πρώτη τακτική που πρέπει να αλλάξει.
(PhD) Αθανάσιος Γκούνας
Οικονομολόγος
Επικ. Καθηγητής ΔΙΠΑΕ
Μέλος Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛ.Α.Σ.