Μια νέα επιστημονική έρευνα έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα στη συζήτηση: τα γονίδια. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports, η σχέση ανάμεσα στη γνωστική ικανότητα (IQ) και τη κοινωνικοοικονομική θέση ενός ανθρώπου φαίνεται να επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό και από γενετικούς παράγοντες.
Eιδικοί παρατήρησαν για τέσσερα χρόνια πώς οι γνωστικές επιδόσεις των διδύμων σχετίζονται με την εκπαιδευτική και επαγγελματική κατάστασή τους. Photo: Getty Images/Ideal Image
Η έρευνα στους διδύμους
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Λούνδης στη Σουηδία ανέλυσαν δεδομένα από 900 ζεύγη διδύμων ηλικίας 23 ετών από τη Γερμανία για περίπου τέσσερα χρόνια και εξέτασαν πώς οι γνωστικές επιδόσεις τους σχετίζονται με την εκπαιδευτική και επαγγελματική κατάστασή τους. Κάθε ζεύγος διδύμων μεγάλωσε κάτω από την ίδια στέγη, με τους ίδιους γονείς και την ίδια ρουτίνα, με τη μελέτη να χωρίζεται σε δύο μέρη.
Στο πρώτο, στα 23 τους, οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν μια γνωστική αξιολόγηση μέσω υπολογιστή που υπολόγισε την ικανότητά τους να σκέφτονται και να λύνουν προβλήματα. Στο δεύτερο μέρος, τέσσερα χρόνια μετά στα 27 τους, οι ερευνητές ανέλυσαν την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των συμμετεχόντων συνυπολογίζοντας το μορφωτικό επίπεδο, την πολυπλοκότητα και το επίπεδο εκπαίδευσης σε μια κλίμακα από το μηδέν έως το δέκα, καθώς και τη θέση εργασίας και το κύρος του επαγγέλματος. Όλα αυτά, με την εφαρμογή μοντέλων ικανά να διαχωρίσουν την επιρροή της γενετικής από την επίδραση του περιβάλλοντος.
Οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι άνθρωποι με υψηλότερες γνωστικές επιδόσεις είχαν συχνότερα καλύτερη εκπαιδευτική πορεία και μεγαλύτερο επαγγελματικό κύρος. Ωστόσο, το ενδιαφέρον στοιχείο ήταν πως μέρος αυτής της σύνδεσης μοιάζει να εξηγείται από κοινές γενετικές επιρροές. Αναλυτικότερα, τα ευρήματα δείχνουν ότι τα γονίδια φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στη γνωστική ικανότητα. Σύμφωνα με την έρευνα, περίπου το 75% των διαφορών που παρατηρούνται μεταξύ ατόμων στις γνωστικές επιδόσεις συνδέεται με γενετικούς παράγοντες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η εξέλιξη ενός ανθρώπου είναι προδιαγεγραμμένη. Πιο συγκεκριμένα, σχετικά με την εκπαίδευση, η επίδραση της κληρονομικότητας εκτιμήθηκε μεταξύ 49-66%, ενώ στην επαγγελματική εξέλιξη τα ποσοστά κυμάνθηκαν από 32-71%, ανάλογα με τον δείκτη που εξετάστηκε.
Η γενετική επίδραση δεν είναι πεπρωμένο
Προκύπτει ότι τα ίδια γονίδια που ενισχύουν τη γνωστική ικανότητα μπορεί και να ωθούν σε συγκεκριμένες συμπεριφορές -όπως η επιμονή κι η συγκέντρωση- οι οποίες οδηγούν σε υψηλότερη κοινωνική θέση. Ταυτόχρονα, τα γονίδια μπορεί να αυξήσουν το IQ, το οποίο στη συνέχεια θα μπορούσε να ανοίξει πόρτες για καλύτερη εκπαίδευση και καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση. Οι ερευνητές, βέβαια, τονίζουν ότι η κοινωνική τάξη, οι οικογενειακές συνθήκες, η ποιότητα της εκπαίδευσης, οι ευκαιρίες και οι προσωπικές εμπειρίες εξακολουθούν να παίζουν καθοριστικό ρόλο. Τα γονίδια μπορεί να επηρεάζουν την προδιάθεση ή τις ικανότητες, όμως, το πώς αυτές θα εξελιχθούν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει και ζει ένας άνθρωπος.
Επισημαίνουν, δε, ότι η γενετική επίδραση δεν είναι πεπρωμένο και τα στατιστικά αποτελέσματα αφορούν σε τάσεις και δεν προδιαγράφουν την πορεία ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Για παράδειγμα, ένα παιδί που μεγαλώνει υπό δύσκολες συνθήκες, είναι πολύ πιθανό να ξεπεράσει τις αντιξοότητες και να πετύχει, ενώ αντίστοιχα ένα παιδί με περισσότερα εφόδια να μην ακολουθήσει το ίδιο επιτυχημένη πορεία. Σημασία δεν έχουν επομένως, μόνο τα γονίδια, αλλά οι δυνατότητες και οι επιλογές που κάνει κάποιος για τη ζωή του.
Eισαγωγική φωτογραφία: