Η επανεγγραφή της αρχαιοελληνικής μυθολογίας στη σύγχρονη λογοτεχνία συνιστά ένα διαρκώς ανανεούμενο πεδίο διαλόγου ανάμεσα στο μυθικό παρελθόν και στους προβληματισμούς του παρόντος. Στο έργο του Θεοχάρη Μπικηρόπουλου «12 Άθλοι, update 3026», ο διάλογος αυτός αποκτά ιδιαίτερο βάθος· ο μύθος του Ηρακλή μεταφέρεται στο μακρινό μέλλον. Εκεί, οι δώδεκα δοκιμασίες επανανοηματοδοτούνται υπό το πρίσμα μιας τεχνολογικά εξελιγμένης, πλην δυστοπικής πραγματικότητας.
Ο Ηρακλής του 3026 δεν καλείται απλώς να αναμετρηθεί με μυθικά τέρατα, αξιοποιώντας τη σωματική του δύναμη. Οι δοκιμασίες του συμπλέκονται με τα κομβικά αδιέξοδα του σύγχρονου κόσμου: τη γραφειοκρατία και τη συστημική χειραγώγηση, την τεχνητή νοημοσύνη και την απειλή της ατομικότητας, την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την αποξένωση του ατόμου από τη φύση και τον συνάνθρωπο. Στο πλαίσιο αυτό, η χρονική μετατόπιση στο έτος 3026 ξεπερνά τα όρια μιας μελλοντολογικής σκηνοθεσίας· λειτουργεί ως ερμηνευτικό μέσο κριτικής προσέγγισης της σύγχρονης εποχής. Οι άθλοι μετατοπίζονται έτσι από το πεδίο της σωματικής αναμέτρησης σε εκείνο της κοινωνικής και υπαρξιακής δοκιμασίας. Ο συγγραφέας επαναδιαπραγματεύεται το ίδιο το νόημα του άθλου σε έναν κόσμο τεχνολογικής υπερανάπτυξης, αλγοριθμικού ελέγχου και ψηφιακής αλλοτρίωσης.
Η επανεγγραφή αυτή εξετάζεται κατεξοχήν στο πλαίσιο της θεωρίας της πρόσληψης, η οποία αναδεικνύει τον ρόλο του αναγνώστη και του ιστορικοπολιτισμικού ορίζοντα στην παραγωγή νοήματος. Τα μυθολογικά πρότυπα δεν παραμένουν αμετάβλητα όταν μεταφέρονται σε διαφορετικές εποχές και πολιτισμικά συμφραζόμενα, αλλά μετασχηματίζονται μέσα από την επανερμηνεία τους. Ενώ οι άθλοι του Ηρακλή συνδέονται στην αρχαία μυθολογία με την αναμέτρηση του ήρωα με τις απειλητικές δυνάμεις της φύσης και το χάος, στη δυστοπική εκδοχή του Μπικηρόπουλου μετατοπίζονται στις θεσμικές, ψηφιακές και υπαρξιακές δομές μιας μεταβιομηχανικής κοινωνίας. Η ηρωική δύναμη επαναπροσδιορίζεται πλέον ως ικανότητα αντίστασης στην αλλοτρίωση και διαφύλαξης της ανθρώπινης αυτονομίας.
Παράλληλα, η προβληματική του έργου προσκαλεί σε μια ανάγνωση υπό το πρίσμα της Κριτικής Θεωρίας, ιδίως των στοχασμών της Σχολής της Φρανκφούρτης για την κυριαρχία των τεχνικών συστημάτων και τις μορφές κοινωνικής χειραγώγησης. Η σκέψη του Μαξ Χορκχάιμερ, του Τέοντορ Αντόρνο, του Βάλτερ Μπένγιαμιν, του Χέρμπερτ Μαρκούζε και του Γιούργκεν Χάμπερμας -παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις των θεωρητικών τους προσεγγίσεων- προσφέρει τα απαραίτητα ερμηνευτικά εργαλεία για την εξέταση της σχέσης ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και την ανθρώπινη ελευθερία. Υπό αυτό το πρίσμα, οι άθλοι του μέλλοντος συνιστούν δοκιμασίες πνευματικής αντίστασης απέναντι στα σύγχρονα δεινά: οι Στάβλοι του Αυγεία αναλογούν στα αδιέξοδα της συστημικής γραφειοκρατίας και της πληροφοριακής συμφόρησης, ενώ η Λερναία Ύδρα παραλληλίζεται με την εξάπλωση της ψηφιακής παραπληροφόρησης και τον αλγοριθμικό έλεγχο. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της μεταφοράς αποτελεί το απόσπασμα από την επανανοηματοδότηση του μύθου «Οι στάβλοι του Αυγεία»:
…Οι «στάβλοι» του μύθου, σήμερα είναι γεμάτοι από φακελάκια, μίζες, αναθέσεις, ρουσφέτια, πλαστογραφημένες υπογραφές, αναξιοκρατία και πολιτική ατιμωρησία. Είναι δεδομένα σάπια, ψευδεπίγραφα, κρυμμένα κάτω από στρώματα ψηφιακής λήθης. Είναι οι βάσεις δεδομένων των κυβερνήσεων, των Συνδικάτων, των ΜΚΟ, των Αστικών Εταιριών που κυβερνάνε ολόκληρο τον πλανήτη. Η μόλυνση δεν είναι -μόνο- φυσική: είναι ηθική. Η δημόσια διοίκηση εκεί όπου χτυπάει η καρδιά του κράτους λειτουργεί σαν «στάβλος του Αυγεία»: σκεπασμένος από την πολυτέλεια, προγράμματα επιδοτήσεων, μαύρο χρήμα, επιχορηγήσεις, αλλά από κάτω είναι γεμάτος σκιές και δυσωδία, κάθε αδικία, κάθε σπατάλη, κάθε μη αξιοκρατική πρόσληψη, κάθε παράτυπη επιχορήγηση, κάθε καταχρηστική απόφαση, προσθέτει συνεχώς όγκο κάπρου στον στάβλο της σύγχρονης πολιτείας. Ανάξιοι παρακάμπτουν ικανούς, με τις γνωριμίες, την κομματική ταυτότητα και τις φιλίες. Την αδικία, για να πετύχουν τον στόχο τους, τη θεωρούν εξυπνάδα. Το ερώτημα στις παρέες δεν είναι ποιος είσαι, αλλά ποιους γνωρίζεις. Όλα είναι μια συναλλαγή ημετέρων, οικονομικών ή πολιτικών ομάδων, «παρέες» ομοτράπεζων, που κάνουν δουλειές με κυρίαρχο στόχο τα προνόμια και τον πλουτισμό. (σελ. 39-40)
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η γλωσσική διάσταση του έργου. Ο στοχαστικός και καταγγελτικός τόνος, σε συνδυασμό με την ειρωνεία και την ενσωμάτωση ψηφιακού λεξιλογίου, υπηρετεί την αναδιατύπωση του μυθολογικού υλικού με όρους που ανταποκρίνονται στις ανησυχίες της τεχνολογικής εποχής. Η συνύπαρξη μυθολογικών αναφορών και σύγχρονων προβληματισμών μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την αναπαράσταση του ηρωικού κατορθώματος στις αντιφάσεις του πολιτισμού. Η επιλογή κρίνεται αποτελεσματική, καθώς η εκφορά της γλώσσας πετυχαίνει να συνδέσει τον μυθικό συμβολισμό με τις εμπειρίες και τις αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου.
Σημαντική θέση στη συνολική φυσιογνωμία του βιβλίου κατέχει η εικαστική απόδοση της Ειρήνης Μητούδη. Η εικόνα δεν περιορίζεται σε συνοδευτικό ρόλο, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του νοήματος, συγκροτώντας μια παράλληλη οπτική αφήγηση. Η αξιοποίηση του κολλάζ και των μικτών τεχνικών καθώς και η επαναλαμβανόμενη παρουσία της σπείρας παίζουν τον ρόλο της γέφυρας ανάμεσα στα διαφορετικά χρονικά και πολιτισμικά επίπεδα. Η σπείρα συμπυκνώνει την κίνηση και τη διαρκή μεταβολή, ενώ η συνύπαρξη ετερόκλητων μορφών αναδεικνύει τη σχέση ανάμεσα στο ανθρώπινο σώμα, την τεχνολογία και την ψηφιακή της αναπαράσταση. Όπου οι μορφές τέμνονται ή διασπώνται από γεωμετρικά και βιομηχανικά μοτίβα, η εικόνα οπτικοποιεί τη σύγκρουση της ανθρώπινης υπόστασης με τις δομές του τεχνοκρατικού κόσμου, προσδίδοντας υλικότητα στα κοινωνικά και υπαρξιακά διακυβεύματα του κειμένου.
Αφομοιώνοντας δημιουργικά τον αρχαιοελληνικό μύθο, το έργο «12 Άθλοι, update 3026» μεταφέρει τη δοκιμασία του Ηρακλή στο πεδίο των σύγχρονων προβληματισμών: από την επικράτηση επί των φυσικών τεράτων στην αντιπαράθεση με τις απρόσωπες δυνάμεις του τεχνολογικού ολοκληρωτισμού. Ο άθλος δεν ταυτίζεται πλέον με την κατάκτηση της φύσης, αλλά με τη διαφύλαξη της ανθρώπινης αυτονομίας, της κριτικής σκέψης και της εσωτερικής ελευθερίας. Ο Ηρακλής του 3026 μετατρέπεται έτσι σε σύμβολο και αφορμή για έναν βαθύτερο προβληματισμό γύρω από τις δοκιμασίες που καλείται να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος προκειμένου να υπερασπιστεί την ατομικότητά του και τις προϋποθέσεις μιας δικαιότερης και βιώσιμης κοινωνίας. Τον ανθρωποκεντρικό και προειδοποιητικό χαρακτήρα του εγχειρήματος συμπυκνώνει με τον πλέον εναργή τρόπο ο ίδιος ο συγγραφέας:
… Ο νέος Ηρακλής είμαστε εμείς όλοι. Μαζί, μπορούμε να σταθούμε απέναντι στη «Λερναία Ύδρα» της εποχής μας. Όχι για να γίνουμε ήρωες στον δικό μας μύθο, αλλά για να μείνουμε ελεύθεροι. Για να μπορούμε να ξεχωρίζουμε την αλήθεια από το ψέμα. Με το antivirus του «Ηρακλή» μας, να σβήσουμε κάθε share, φιλτράροντας με προσοχή και διαφάνεια οτιδήποτε προβάλλει μπροστά μας. Η «Λερναία Ύδρα» ίσως μας βοηθήσει να κατανοήσουμε, ότι όσο κι να τα τεχνολογικά συστήματα γιγαντώνονται, μέσα στον ψηφιακό κόσμο, ένα τέρας θα τρέφεται και θα γιγαντώνεται από την άγνοια, την αδιαφορία, τον ωχαδελφισμό, όχι σπάνια και την αφέλειά μας, για να κυριαρχήσει στον κόσμο. (σελ. 26).
Αναδημοσίευση από το https://www.fractalart.gr