Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει το άρωμα του καφέ με μεταβολές στη διάθεση, τη μνήμη, το στρες και τη δραστηριότητα του εγκεφάλου.
Ωστόσο, αυτές οι αντιδράσεις εξετάζονταν συνήθως ξεχωριστά, αφήνοντας αναπάντητο ένα ερώτημα: Όταν ο καφές αλλάζει το πώς αισθάνεται κάποιος, ανταποκρίνονται ταυτόχρονα ο εγκέφαλος και το σώμα;
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Φαρμακευτικών Επιστημών Showa στην Ιαπωνία εξέτασαν αυτή τη στιγμή. Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients, περιλάμβανε 20 φοιτητές πανεπιστημίου ηλικίας 20 έως 29 ετών.
Ερευνητές κατέγραψαν τη διάθεση, τα εγκεφαλικά κύματα, τον καρδιακό ρυθμό
Οι ερευνητές κατέγραψαν τη διάθεση, τα εγκεφαλικά κύματα, τον καρδιακό ρυθμό και τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, καθώς οι εθελοντές κάθονταν δίπλα σε φρεσκοπαρασκευασμένο καφέ, χωρίς να τον πιουν.
Μέσα σε 5 λεπτά, οι συμμετέχοντες ανέφεραν λιγότερα αρνητικά συναισθήματα και παρουσίασαν μεταβολή σε έναν δείκτη που προέκυπτε από το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) και συνδεόταν με τη χαλάρωση. Η καρδιακή τους λειτουργία, ωστόσο, δεν φάνηκε να μεταβάλλεται.
Οι ερευνητές παρασκεύασαν 20 γραμμάρια αλεσμένου καφέ με 400 ml νερού, το οποίο είχε θερμανθεί στους 85 °C. Τοποθέτησαν το ρόφημα σε γυάλινη κανάτα, σε απόσταση περίπου 50 εκατοστών από κάθε συμμετέχοντα.
Οι εθελοντές κάθονταν και ανέπνεαν κανονικά, καθώς το άρωμα διαχεόταν στον χώρο.
Πριν και μετά από αυτή την ολιγόλεπτη έκθεση στο άρωμα, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο που αξιολογούσε την ένταση και το άγχος, την κατάθλιψη και την κατήφεια, τον θυμό και την εχθρότητα, τη ζωντάνια, την κόπωση και τη σύγχυση.
Τι άλλαξε για τους συμμετέχοντες μετά από 5 λεπτά έκθεσης στο άρωμα του καφέ
Η εγκεφαλική δραστηριότητα και ο καρδιακός ρυθμός καταγράφηκαν με τη χρήση μίας φορητής συσκευής που φοριόταν ως κεφαλόδεσμος, ενώ η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού μετρήθηκε με ξεχωριστή φορητή συσκευή.
Μετά από 5 λεπτά έκθεσης στο άρωμα του καφέ, οι βαθμολογίες των συμμετεχόντων για τη διαταραχή της διάθεσης είχαν μειωθεί.
Ανέφεραν λιγότερη κόπωση, ένταση και άγχος, σύγχυση, κατάθλιψη και κατήφεια. Μετά τη διόρθωση για τις πολλαπλές στατιστικές συγκρίσεις, οι μειώσεις στην κόπωση, την ένταση και το άγχος, τη σύγχυση, καθώς και την κατάθλιψη και την κατήφεια παρέμειναν στατιστικά σημαντικές.
Η ζωντάνια, ωστόσο, δεν αυξήθηκε σημαντικά. Το άρωμα φάνηκε να συνδέεται λιγότερο με μία ξαφνική έκρηξη ενέργειας και περισσότερο με τη μείωση της έντασης των αρνητικών συναισθημάτων.
Οι ερευνητές εντόπισαν αύξηση σε έναν «δείκτη χαλάρωσης» που προέκυπτε από το EEG και υπολογιζόταν με βάση τη σχετική συμβολή της δραστηριότητας των εγκεφαλικών κυμάτων άλφα, βήτα και θήτα. Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν να χαλάρωσε ο εγκέφαλος των συμμετεχόντων με την πρώτη μυρωδιά του καφέ. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εύρημα χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία.
Παρότι το τυποποιημένο μέγεθος επίδρασης ήταν μεγάλο, η απόλυτη αύξηση ήταν μικρή. Οι επιστήμονες επίσης δεν γνωρίζουν εάν μια μεταβολή αυτού του μεγέθους αντιστοιχεί σε χαλάρωση με ουσιαστική φυσιολογική σημασία.
Επομένως, το εύρημα δείχνει μια μεταβολή σε έναν υπολογιζόμενο δείκτη του EEG και όχι ότι το άρωμα του καφέ προκάλεσε χαλάρωση στον εγκέφαλο.
Η καρδιά δεν φάνηκε να συμμετέχει στο «διάλειμμα για καφέ»
Την ίδια ώρα, η καρδιά δεν φάνηκε να συμμετέχει στο «διάλειμμα για καφέ». Ούτε ο καρδιακός ρυθμός ούτε η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού παρουσίασαν σημαντική μεταβολή.
Οι συμμετέχοντες που ανέφεραν τη μεγαλύτερη βελτίωση στη διάθεσή τους δεν παρουσίασαν απαραίτητα και τις μεγαλύτερες μεταβολές στο EEG. Σε ατομικό επίπεδο, οι μεταβολές στη διάθεση, την εγκεφαλική δραστηριότητα, τον καρδιακό ρυθμό και τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού δεν παρουσίασαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση.
Αυτό βοηθά να απαντηθεί το αρχικό ερώτημα των ερευνητών. Η διάθεση και η δραστηριότητα του EEG μπορεί να μεταβάλλονται σε επίπεδο ομάδας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν μέρος μιας ενιαίας, συντονισμένης αντίδρασης.
Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί ο καφές μπορεί να επηρεάζει το πώς αισθανόμαστε.
Ο καφές μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση μας
Η όσφρησή μας συνδέεται στενά με εγκεφαλικά συστήματα που εμπλέκονται στο συναίσθημα και τη μνήμη. Μία οικεία μυρωδιά μπορεί να μας φέρει στο μυαλό ένα πρόσωπο, έναν τόπο ή ένα συναίσθημα προτού ακόμη το αναγνωρίσουμε συνειδητά.
Ο καφές συνοδεύεται από πολλές τέτοιες συνδέσεις. Το άρωμά του μπορεί να σηματοδοτεί το πρωί, τη ζεστασιά, ένα διάλειμμα από τη δουλειά, μια συζήτηση με έναν φίλο ή την προσδοκία της καφεΐνης.
Μια ξεχωριστή μελέτη του 2018 διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι είχαν καλύτερες επιδόσεις σε αναλυτικές εργασίες όταν εκτίθεντο σε ένα άρωμα που έμοιαζε με καφέ. Η μυρωδιά αύξησε τις προσδοκίες τους ότι θα είχαν καλή απόδοση, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι μαθημένες συνδέσεις ή μια επίδραση παρόμοια με εκείνη του placebo μπορεί να συμβάλλουν. Αυτό οδηγεί στον σημαντικότερο περιορισμό της μελέτης: Δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου.
Οι ερευνητές δεν συνέκριναν το άρωμα του καφέ με έναν χώρο χωρίς οσμές, μια άσχετη μυρωδιά ή ένα placebo. Κατά συνέπεια, δεν μπορούν να προσδιορίσουν εάν ο καφές ήταν αυτός που προκάλεσε τις μεταβολές.
Πέντε λεπτά ήρεμης ξεκούρασης μπορεί να βελτίωσαν τη διάθεση των συμμετεχόντων
Πέντε λεπτά ήρεμης ξεκούρασης μπορεί να βελτίωσαν τη διάθεση των συμμετεχόντων. Μπορεί επίσης να ένιωσαν πιο άνετα στο εργαστήριο ή να περίμεναν ότι ο καφές θα τους έκανε να αισθανθούν καλύτερα.
Οι ερευνητές δεν αξιολόγησαν συστηματικά πόσο συχνά έπιναν καφέ οι εθελοντές, εάν τους άρεσε, πόσο εξοικειωμένοι ήταν με το άρωμά του ή την ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται τις οσμές.
Το δείγμα ήταν μικρό και περιοριζόταν σε νεαρούς φοιτητές πανεπιστημίου. Η συγκέντρωση του αρώματος και οι περιβαλλοντικές συνθήκες δεν παρακολουθούνταν συστηματικά, ενώ οι καταγραφές προέρχονταν από συσκευή EEG καταναλωτικής κατηγορίας.
Μία μεγαλύτερη, τυχαιοποιημένη μελέτη θα μπορούσε να συγκρίνει τον καφέ τόσο με μία συνθήκη χωρίς οσμή όσο και με ένα άλλο οικείο άρωμα, ενώ παράλληλα θα μετρούσε τις συνήθειες κατανάλωσης καφέ των συμμετεχόντων, τις προτιμήσεις τους και τις προσδοκίες τους.
Μέχρι τότε, δεν υπάρχει λόγος να αντικαταστήσετε το πρωινό σας φλιτζάνι καφέ με πέντε λεπτά γεμάτα ελπίδα, μυρίζοντάς τον.
Ωστόσο, την επόμενη φορά που ο καφές θα σας φτιάξει τη διάθεση πριν από την πρώτη γουλιά, ίσως αξίζει να αναρωτηθείτε αν ο εγκέφαλος σας έχει ήδη κάνει το δικό του «διάλειμμα για καφέ».
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients.
Με πληροφορίες από Science Alert