Απόφοιτος της Ακαδημίας του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, ονειρεύτηκε ένα μεγάλο Γυμνάσιο για να διδάσκει σε νεαρούς, εύπορους Μακεδονίας, ηθική, πολιτική, φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία. Παράλληλα, ο χώρος θα πρόσφερε αθλητικές εγκαταστάσεις για τη διάπλαση του σώματος και θα προετοίμαζε τους επόμενους Ολυμπιονίκες.
Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Β΄ του έδωσε την ευκαιρία το 343 π.Χ., όταν τον προσέλαβε για να κάνει μαθήματα στον νεαρό Αλέξανδρο και άλλους Μακεδόνες, οι οποίοι θα πλαισίωναν τον γιο τους στα πολιτικά και στρατιωτικά του καθήκοντα.
Ο Αριστοτέλης ζήτησε ένα σύνολο εγκαταστάσεων αντάξιο της φήμης του και των μαθημάτων που θα δίδασκε. Έτσι οικοδομήθηκε το Βασιλικό Γυμνάσιο του Φιλίππου στη Μίεζα, στους πρόποδες του Βερμίου, μεταξύ των δύο βασιλικών πόλεων -των Αιγών και της Πέλλας-, το οποίο θεωρείται πρόδρομος του «Μουσείου» της Αλεξάνδρειας με την περίφημη Βιβλιοθήκη.
Image
Το Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας ιδρύθηκε για να ασκήσουν το πνεύμα και το σώμα τους ο Αλέξανδρος και οι επίλεκτοι παίδες των Μακεδόνων, ώστε να γίνουν άξιοι να διοικήσουν τον στρατό και να αναλάβουν τα ύψιστα αξιώματα του κράτους. Για τρία χρόνια διευθυντής ήταν ο Αριστοτέλης και σπουδαστές η εκλεκτή γενιά των μεγάλων που άλλαξαν τον κόσμο. Που ακολούθησαν τον Αλέξανδρο στη μεγάλη εκστρατεία της Ανατολής και κατέκτησαν τη βάρβαρη Περσία, κάνοντας γνωστό τον ελληνικό πολιτισμό της ελληνιστικής εποχής στα πέρατα της οικουμένης.
Ολόκληρο το τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα από το οποίο έχουν αποκαλυφθεί πλήρως περίπου 15 στρέμματα κατασκευάστηκε με ενιαίο σχεδιασμό και ήταν έτοιμο το 343 π.Χ.
Τουλάχιστον 100 έφηβοι, γόνοι των ισχυρότερων οικογενειών του μακεδονικού βασιλείου, υπήρξαν συμμαθητές του Αλέξανδρου και μαθητές του Αριστοτέλη, ο οποίος έγραψε και διδακτικά εγχειρίδια για αυτούς. Αρκετοί έγιναν στην πορεία έμπιστοι σύντροφοι και στρατηγοί του μεγάλου στρατηλάτη, όπως ο Ηφαιστίωνας, ο Πτολεμαίος, ο Πευκέστας, ο Σέλευκος, ο Περδίκκας.
Ηθική, πολιτική, φιλοσοφία, ρητορική, δραματουργία από τον Όμηρο ως τον Σοφοκλή, αλλά και μαθηματικά, βιολογία, φυσική, ιατρική, αστρονομία, διδάσκονταν στο Γυμνάσιο, το οποίο, σύμφωνα με την κ. Κοτταρίδη «δεν αποκλείεται να είναι το αρχέτυπο όλων των Γυμνασίων που από τη Μακεδονία και τη Μ. Ασία, μέχρι τη Σαχάρα, τις όχθες του Ινδού και τις στέπες της Κεντρικής Ασίας έγιναν ο μοχλός που έκανε ολόκληρο τον κόσμο να μιλά, να σκέφτεται, να ζει και να αγωνίζεται με τον ελληνικό τρόπο, δημιουργώντας την πολυεπίπεδη Ελληνιστική Κοινή».
Ο Αλέξανδρος έμεινε στο Γυμνάσιο μέχρι το 340 π.Χ., οπότε έφυγε για να ασκήσει καθήκοντα αντιβασιλέα, καθώς ο Φίλιππος απουσίαζε στην Πέρινθο, στα παράλια του Ελλήσποντου.
«Το εντυπωσιακό οικοδόμημα καταστράφηκε συστηματικά μετά την 2η μάχη της Πύδνας (148 π.Χ.) από τους Ρωμαίους του Metellus Macedonicus. Ως κορυφαίο μνημείο-σύμβολο της συνεισφοράς των Μακεδόνων στην ιστορία, το βασιλικό γυμνάσιο που ήταν τόπος διδασκαλίας του ευ αγωνίζεσθαι, πανεπιστήμιο και συγχρόνως στρατιωτική ακαδημία καταδικάστηκε, όπως και το βασίλειο καθίδρυμα των Αιγών και η ίδια η βασιλική μητρόπολη των Μακεδόνων σε Damnatio Memoriae, "κατάργηση της μνήμης", καθώς οι Ρωμαίοι ήθελαν να αφαιρέσουν τη μνήμη των Μακεδόνων», επισημαίνει η κ. Κοτταρίδη.
Η ανασκαφή στο Γυμνάσιο της Μίεζας, έχει φέρει στο φως, μεταξύ άλλων, τέσσερις γραφίδες, κεραμική, νομίσματα και αρχιτεκτονικά μέλη. Η έρευνα φέτος επικεντρώνεται στην ανατολική πλευρά του ενιαίου συγκροτήματος που αποτελείται από την παλαίστρα και το «Διδασκαλείο», όπου αναγνωρίστηκαν οι αίθουσες διαλέξεων με τα λίθινα θρανία. Η περιοχή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της μορφής και των λειτουργιών του Γυμνασίου.
Στην περιοχή της παλαίστρας αποκαλύφθηκαν, επίσης, τμήματα ιωνικής ζωφόρου, ιωνικός αμφιπεσσοκίονας και κιονόκρανο, ενώ ιδιαίτερα σπάνιο και σημαντικό είναι το τμήμα γωνιακού δωρικού επιστυλίου περιστυλίου, το οποίο αναμένεται να συμβάλει στην ακριβέστερη αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής της παλαίστρας.
Τα νέα ευρήματα φωτίζουν τη μνημειακότητα, την αρχιτεκτονική και τις λειτουργίες του Βασιλικού Γυμνασίου της Μίεζας, ενός χώρου με καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση και προετοιμασία των νεαρών Μακεδόνων.