 |
| Α piece of my art : "Διψώ" (Κάρβουνο καί κιμωλία,50χ70) |
«Μετὰ ταῦτα, ὁ Ἰησοῦς, γνούς ὅτι πάντα ἤδη τετέλεσται, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, λέγει ὅτι διψῶ.» (Ιω. 19:28)
1. Η ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Η σωματική δίψα του Χριστού πάνω στον Σταυρό είναι απολύτως πραγματική και φυσιολογικά εξηγήσιμη.Με τη σταύρωση - μία από τις πιο σκληρές μορφές εκτέλεσης που γνώρισε η ανθρωπότητα- αφυδατώνεται εντελώς ο οργανισμός. Ο κατάδικος είχε προηγουμένως μαστιγωθεί , η αιμορραγία και ο ιδρώτας προκαλούν σοβαρή απώλεια υγρών. Η ακινησία υπό τον ήλιο της Παλαιστίνης, η εντατική αναπνοή λόγω της θέσης του σώματος, ο πόνος , όλα συντελούν σε οξεία αφυδάτωση. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, ο μόνος που καταγράφει αυτό το λόγιο, το τοποθετεί με ακρίβεια: «μετά τοῦτο εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἤδη πάντα τετέλεσται» , η δίψα ανακύπτει στο τέλος, όταν το σώμα έχει εξαντληθεί.
Η σωματικότητα αυτή δεν είναι ασήμαντη λεπτομέρεια. Είναι θεολογική δήλωση: ο Λόγος που «σὰρξ ἐγένετο» (Ιω. 1:14) διψά πραγματικά. Δεν προσποιείται καί δεν διαδραματίζεται κάποιος ρόλος.
2. Η ΒΙΒΛΙΚΗ — ΤΥΠΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Ο Ιωάννης προσθέτει αμέσως: «ἵνα τελειωθῇ ἡ γραφή». Ποια Γραφή;
Ψαλμός 21 (22), στ. 16: «ἐξηράνθη ὡσεὶ ὄστρακον ἡ ἰσχύς μου, καὶ ἡ γλῶσσά μου κεκόλληται τῷ λάρυγγί μου»
Ψαλμός 68 (69), στ. 22: «καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος»
Αυτοί οι Ψαλμοί είναι τα μεγάλα Πάθη-Ψαλμοί της Παλαιάς Διαθήκης , προφητικές εικόνες του Δικαίου που υποφέρει. Ο Χριστός δεν εκπληρώνει απλώς μια προφητεία ,ζει μέσα στο σώμα της Γραφής, γίνεται ο Ψαλμός. Η Βίβλος δεν προβλέπει απλώς , ανακεφαλαιώνεται στο πρόσωπό Του.
Επιπλέον:
• Έξοδος 17: Ο λαός διψά στην έρημο, και ο Μωυσής χτυπά την πέτρα. Ο Παύλος λέει: «ἡ πέτρα δὲ ἦν ὁ Χριστός» (Α΄ Κορ. 10:4). Τώρα η Πέτρα Η ίδια διψά.
• Ιωήλ 3:18, Ζαχαρίας 14:8: Πηγές ζωντανού ύδατος που θα αναβλύσουν από τον Ναό . Aμέσως μετά το «Διψώ», ο στρατιώτης τρυπά την πλευρά του Χριστού και βγαίνει «αἷμα καὶ ὕδωρ» (Ιω. 19:34). Ο Ναός-Χριστός γίνεται πηγή.
3. Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ — Η ΠΑΡΑΔΟΞΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΟΥ ΔΙΨΑ
Εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε ένα από τα πιο συγκλονιστικά θεολογικά παράδοξα της χριστιανικής πίστης:
Ο ίδιος που είπε «ἐάν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω» (Ιω. 7:37) ,τώρα ο ίδιος διψά.
Εκείνος που πρόσφερε στη Σαμαρείτιδα «ὕδωρ ζῶν» και υποσχέθηκε ότι όποιος πιει δεν θα διψάσει ποτέ (Ιω. 4:14), κρέμεται αφυδατωμένος στο σταυρό.
Αυτό δεν είναι αντίφαση , είναι κένωση : το εκούσιο άδειασμα του Θεού από τα προνόμιά Του. Ο Παύλος το περιγράφει: «ἑαυτὸν ἐκένωσεν μορφὴν δούλου λαβών» (Φιλιπ. 2:7). Ο απεριόριστος Θεός δέχεται τα όρια της σάρκας , συμπεριλαμβανομένης της δίψας.
Στον πυρήνα της Χαλκηδόνειας Χριστολογίας (451 μ.Χ.) - το θεολογικό δόγμα που διατυπώθηκε στη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο, στη Χαλκηδόνα το 451 μ.Χ., και αποτελεί μέχρι σήμερα το κεντρικό χριστολογικό πλαίσιο της Ορθόδοξης, Ρωμαιοκαθολικής και των περισσότερων Προτεσταντικών Εκκλησιών-βρίσκεται η ομολογία ότι ο Χριστός είναι μία υπόσταση (πρόσωπο) σε δύο φύσεις, τέλεια θεία και τέλεια ανθρώπινη, «ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρίστως». Το «Διψώ» φανερώνει ακριβώς αυτό: η ανθρώπινη φύση διψά πραγματικά, χωρίς αυτό να αναιρεί τη θεία φύση. Είναι σταυρός δύο διαστάσεων ,κυριολεκτικά και θεολογικά.
4. Η ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Οι μεγάλοι μυστικοί της Εκκλησίας διαβάζουν το «Διψώ» ως δίψα του Θεού για την ψυχή:
Η Μητέρα Τερέζα της Καλκούτας — η οποία έκανε το «Διψώ» κεντρικό στόχαστρο της πνευματικής ζωής της — έγραφε ότι ο Χριστός διψά για αγάπη, ψυχές, παρουσία. Η δική της «σκοτεινή νύχτα» 50 χρόνων ήταν, κατά την ίδια, μια μυστική συμμετοχή σε αυτή τη δίψα.
Για τον Ωριγένη, το «Διψώ» είναι η δίψα του Θεού-Λόγου για την επιστροφή κάθε ψυχής στην πηγή της.
Η Αγία Μεχτίλδη του Μάγδεμπουργκ ,Γερμανή μοναχή, θεολόγος και μύστρια που ανήκε στο Τάγμα των Μπεγκίνων ,αναφωνεί : «Θεέ μου, διψάς και εγώ είμαι το νερό σου. Κι εγώ διψώ και Συ είσαι το νερό μου.»
Ο Γρηγόριος Νύσσης (Ομιλίες εις το Άσμα Ασμάτων) αποκαλύπτει ότι η πνευματική ζωή είναι αέναη δίψα , όσο περισσότερο πίνει η ψυχή τον Θεό, τόσο περισσότερο διψά. Αυτή η αέναη επιθυμία δεν είναι στέρηση αλλά ευδαιμονία ,επέκταση. Το «Διψώ» του Χριστού και η δίψα της ψυχής για τον Θεό είναι ο ίδιος κινητήρας.
5.Η ΣΩΤΗΡΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Γιατί σώζει αυτή η δίψα;
Στην παράδοση της Ανακεφαλαίωσης του Ειρηναίου: Ο Χριστός ως νέος Αδάμ,ανακεφαλαιώνει όλη την ανθρώπινη εμπειρία , γεννιέται, μεγαλώνει, πεινά, κοπιάζει, κλαίει, και διψά. Κάθε ανθρώπινη κατάσταση αγιάζεται ,διότι Εκείνος την έζησε. Η δίψα του Χριστού αγιάζει κάθε δίψα.
Ο Μέγας Αθανάσιος στο Περί Ενανθρωπήσεως : συνοψίζει το μυστήριο ως εξής:Ο Λόγος γίνεται άνθρωπος για να νικήσει τον θάνατο εκ των έσω και να αποκαταστήσει τον άνθρωπο στη ζωή και στη θέωση, επαναφέροντας την κτίση στον Θεό μέσω της δικής Του σάρκωσης. «Αὐτὸς ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν».Η δίψα Του είναι ανταλλαγή , παίρνει τη δική μας ξηρασία για να μας δώσει το δικό Του ύδωρ.
Ο Βικτωρίνος της Ρώμης, ένας από τους σημαντικότερους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους που ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό τον 4ο αιώνα,σημειώνει : Ο Σταυρός είναι ο τόπος όπου η ανθρώπινη δίψα για νόημα και η θεία δίψα για αγάπη συναντιούνται.
6.Η ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Το «Διψώ» μιλά σε κάθε άνθρωπο που έχει νιώσει:
• Εγκατάλειψη . Ο Χριστός δεν προσφέρει φιλοσοφία για τον πόνο, μπαίνει μέσα του.
• Κραυγή χωρίς απάντηση .Το «Διψώ» ειπώθηκε και η απάντηση ήταν ξύδι.
• Σωματική αγωνία .Ο Θεός δεν είναι αναίσθητος στο σώμα.
• Τη δίψα για νόημα .Ο Αυγουστίνος γρλαφει: «ἄνησυχη ἡ καρδία μας μέχρι να αναπαυθεί σε Σένα»
Ο Ντοστογιέφσκι βάζει τον Ιβάν Καραμάζοφ να ρωτά: «Γιατί τα δάκρυα των παιδιών;» που σημαίνει: Ποια δικαιολογία μπορεί να υπάρξει για τον πόνο του αθώου; Και η απάντηση —η μόνη έντιμη— είναι ότι καμία δικαιολογία δεν αρκεί.Το «Διψώ» δεν απαντά θεωρητικά , κατεβαίνει στην ερώτηση και την κατοικεί.
Ο Βίκτωρ Φρανκλ, Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος, φιλόσοφος, συγγραφέας και επιζών του Ολοκαυτώματος ,ιδρυτής της λογοθεραπείας, μιας σχολής ψυχοθεραπείας, που περιγράφει την αναζήτηση του νοήματος μιας ζωής ως την κεντρική ανθρώπινη κινητήρια δύναμη, έχει γράψει : το ανθρώπινο ον διψά για νόημα πάνω από όλα. Ο Χριστός στον Σταυρό βιώνει τη δίψα για νόημα μέσα στο παράλογο και παραμένει.
7. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Στη Θεία Λειτουργία,το «Διψώ» αντηχεί συνεχώς:
• Το Άγιο Ποτήριο είναι η απάντηση στο «Διψώ» , το αίμα που χύθηκε γίνεται το ποτό της αιώνιας ζωής
• Στη Βυζαντινή υμνογραφία, τα Εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής δοξολογούν : «Ὁ κρατῶν πάσης κτίσεως, ὑπ' ἀνόμων κρατεῖται» , ο κρατών τα πάντα κρατείται
• Ο Ησαΐας (55:1): «Οἱ διψῶντες πορεύεσθε ἐφ' ὕδωρ» , η πρόσκληση της Θείας Λειτουργίας είναι η εκπλήρωση αυτής της δίψας
• Στην Κοπτική παράδοση, ο ιερέας σιωπά εκείνη τη στιγμή , η σιωπή είναι απάντηση στο ανέκφραστο
8. Η ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΗ — ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Το «Διψώ» στα ελληνικά είναι η πιο σύντομη κραυγή από τα επτά λόγια του Σταυρού ,μία λέξη. Στα εβραϊκά/αραμαϊκά θα ήταν εξίσου λακωνικό. Η οικονομία της γλώσσας είναι η ίδια θεολογική δήλωση: στο όριο της ζωής, οι λέξεις εξαντλούνται. Μένει η πρωτογενής κραυγή της ύπαρξης.
9.Η ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Ο άνθρωπος είναι κατά βάθος ον που διψά:
• Διψά για ύδωρ (βιολογικά)
• Διψά για αγάπη (ψυχολογικά)
• Διψά για δικαιοσύνη (κοινωνικά) — «μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην» (Ματθ. 5:6)
• Διψά για Θεό (πνευματικά) — Ψαλμ. 41:2: «ὥσπερ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρός σέ»
Ο Χριστός, λέγοντας «Διψώ», αγκαλιάζει ολόκληρη αυτή την ανθρωπολογία.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ — Η ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ
Υπάρχει μία τελευταία, καταπληκτική αντιστροφή:
Στην Αποκάλυψη (7:16-17), η τελική υπόσχεση είναι: «οὐ πεινάσουσιν ἔτι οὐδὲ διψήσουσιν ἔτι... ὁ ἀρνίον τὸ ἀνὰ μέσον τοῦ θρόνου ποιμανεῖ αὐτούς, καὶ ὁδηγήσει αὐτοὺς ἐπὶ ζωῆς πηγὰς ὑδάτων».
Αυτός που δίψασε στον Σταυρό γίνεται ο Ποιμένας που οδηγεί στις πηγές.
Η δίψα του Σταυρού μετατρέπεται σε πηγή αιώνιας ζωής. Το «Διψώ» δεν είναι απλώς κραυγή αγωνίας — είναι η αρχή της πηγής.
Σε μία μόνο λέξη — τέσσερα γράμματα — η βαθύτερη απάντηση στη δίψα κάθε ανθρώπου.