Ετσι και τα τρία συσχετίζοναι,γιατί το δράμα στηρίζεται στον προφορικό λόγο και κυρίως στον διάλογο, η θεατρική παράσταση είναι από όλες τις Τέχνες η πιο άμεση παρουσίαση, με ζωντανούς ανθρώπους, εναλλακτικών πραγματικοτήτων, κόσμων μη υπαρκτών, απευκταίων και επιθυμητών, χαρακτήρων και κοινωνιών φανταστικών, ουτοπιών σαν οπτασίες, γεγονότων σαν οράματα.
Όλες οι δημοκρατίες είχαν θέατρα. Το θέατρο δεν δείχνει ιδανικές κοινωνίες, αλλά υπαρκτές ή ανύπαρκτες και φαντασιακές, κατά τη βούληση του συγγραφέα. Το θέατρο είναι σχολείο της δημοκρατίας .
Στο Θέατρο ο κυρίαρχος δραματουργός κρύβεται πίσω από τα σκηνικά πρόσωπα, τα οποία με την άμεση δράση τους δίνουν την ψευδαίσθηση της αληθινής πραγματικότητας. Αντίθετα, ο ποιητής ή ο πεζογράφος είναι φανερά κυρίαρχος του υλικού του.
Τόσο η Δημοκρατία όσο και το Θέατρο αντιμετωπίζουν σήμερα σημαντικές προκλήσεις, που απαιτούν φαντασία και τόλμη, φαντασία επιστημονική, καλλιτεχνική και πολιτική.Η μετάγγιση,όμως, ιδεών, αξιών, οραμάτων και προσανατολισμών γίνεται μόνο σε δημοκρατικό πλαίσιο με την ελευθερία της έκφρασης και τον διάλογο, αλλά τον διάλογο με όλα τα τμήματα της κοινωνίας, και τα περιθωριακά και μη προνομιούχα, όπως το βλέπουμε στις θεατρικές σκηνές.Kάθε φωνή είναι πολύτιμη. Kάθε ρόλος –κι ας είναι όσο μικρός και ασήμαντος– χρειάζεται, στο έργο που γράφεται σήμερα και ανεβάζεται αύριο στη σκηνή της οικουμένης. Γιατί αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, συμβαίνει από παλαιά και στο θέατρο, πρώτα στον τόπο αυτό, στο θέατρο του Διονύσου κάτω από τον ιερό βράχο της Aκρόπολης: Πραγματικότητες δημιουργούνται και καταστρέφονται, έργα αλλάζουν, αξίες και συμπεριφορές καταργούνται και αναδύονται νέες, καταλύονται οράματα και αναδύονται άλλα, στη σκηνή μια κοινωνία πειραματίζεται με την πραγματικότητά της και διαμορφώνει, πάντα εκ νέου, την εικόνα του εαυτού της. Ξαναγράφει την ιστορία της, προσδιορίζοντας έτσι το μέλλον της. Xρειαζόμαστε νέο θεατρικό έργο, με αίσιο τέλος. Kαι πρέπει να το γράψουμε όλοι μαζί.
Ο κόσμος όλος είναι ένα απέραντο θέατρο.Αυτό μας είπαν :ο Eπίκτητος και οι Kυνικοί, οι Pωμαίοι Στωικοί, οι Bυζαντινοί θεολόγοι και φιλόσοφοι (όπως ο Ψελλός και ο Mετοχίτης) και οι δραματουργοί της Aναγέννησης και του Mπαρόκ (όπως ο Σαίξπηρ και ο Λόπε ντε Bέγκα). Αν λοιπόν ο κόσμος είναι θέατρο και εμείς παίζουμε σ’ ένα έργο κάποιο ρόλο που μας δώσανε –έργο που δεν γνωρίζουμε, κι ώσπου να το μάθουμε έχει τελειώσει η παράστασή μας, ωστόσο, επιμένουμε σήμερα πως το έργο αυτό το γράφουμε όλοι μαζί, ο καθένας με τον τρόπο του, και την παράσταση την παίζουμε όλοι μαζί, ο καθένας με τις ικανότητές του, έστω κι αν είναι έτσι, πες πως η πραγματικότητα είναι τόσο αληθινή και τόσο ψεύτικη όπως ψεύτικο και πραγματικό ταυτόχρονα είναι το θέατρο, έστω και τότε, ας είναι θέατρο καλό, με νεύρο και μαγεία, με όλη την ανάταση και τον οίστρο που χαρίζει η τέχνη. Ας δώσουμε τον εαυτό μας όλο, τον καλύτερο εαυτό μας, για να έχουμε λόγους να χειροκροτήσουμε τον εαυτό μας -άλλωστε μοναδικοί θεατές μας είμαστε εμείς, ή τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας– και για να μη χρειαστεί να ντραπούμε, να μετανοήσουμε, να μας κατηγορήσουν για μια κακόγουστη φάρσα που παίξαμε.
H παράσταση αυτή θα είναι πραγματικά ατελείωτη, το έργο γράφεται σε συνέχειες άπειρες. Ήταν αιματηρό ως τώρα, και συχνά ανόητο, άδικο και ακατανόητο για τους πολλούς, ωραίο μόνο για λίγους. Για να ξεκολλήσεις από τις σελίδες της Iστορίας, θέλει δουλειά πολλή,τόσο για να πάρεις το μάθημα όσο και το να υπερβείς τον δάσκαλο. Για να βλέπεις ξεκάθαρα το όραμα του μέλλοντος, θέλει δύναμη πολλή, ψυχή και διανόηση ,μια αισιόδοξη και φωτεινή ,πέρα για πέρα , θεωρία.
Για να γυρίσει ο Ήλιος, θέλει δουλειά πολλή, όπως λέει ο ποιητής, για να διώξει το σκότος και να λιώσει τις σκιές, να εξαφανίσει τα φαντάσματα του παρελθόντος σ’ ένα νέο απέραντο φως. Tο Nέο Έργο γράφεται αλλιώς. Όχι από αυτοκράτορες και δυναστείες, τάξεις και συμφέροντα, διαπλεκόμενα και ξεχωριστά. Eίναι μια συλλογική δημιουργία, που χρειάζεται διάλογο,επικοινωνία, συνεννόηση. Διάλογος γίνεται μόνο με Ήλιο, στον νου και στην καρδιά,στο Φως και με θέα, για να βλέπεις μακριά και περπατώντας, όχι καθηλωμένος σε μια θέση, σε μια γνώμη,σε μιαν άποψη, μετακινούμενος, με ανοιχτό μυαλό και ανοιχτή ψυχή. Ώσπου η κίνηση γίνεται συγκίνηση, η κλίση σύγκλιση, η θέση σύνθεση. Ώσπου οι φωνές ενώνονται σε μια συμφωνία.
Όλες οι δημοκρατίες είχαν θέατρα. Το θέατρο δεν δείχνει ιδανικές κοινωνίες, αλλά υπαρκτές ή ανύπαρκτες και φαντασιακές, κατά τη βούληση του συγγραφέα. Το θέατρο είναι σχολείο της δημοκρατίας .
Στο Θέατρο ο κυρίαρχος δραματουργός κρύβεται πίσω από τα σκηνικά πρόσωπα, τα οποία με την άμεση δράση τους δίνουν την ψευδαίσθηση της αληθινής πραγματικότητας. Αντίθετα, ο ποιητής ή ο πεζογράφος είναι φανερά κυρίαρχος του υλικού του.
Τόσο η Δημοκρατία όσο και το Θέατρο αντιμετωπίζουν σήμερα σημαντικές προκλήσεις, που απαιτούν φαντασία και τόλμη, φαντασία επιστημονική, καλλιτεχνική και πολιτική.Η μετάγγιση,όμως, ιδεών, αξιών, οραμάτων και προσανατολισμών γίνεται μόνο σε δημοκρατικό πλαίσιο με την ελευθερία της έκφρασης και τον διάλογο, αλλά τον διάλογο με όλα τα τμήματα της κοινωνίας, και τα περιθωριακά και μη προνομιούχα, όπως το βλέπουμε στις θεατρικές σκηνές.Kάθε φωνή είναι πολύτιμη. Kάθε ρόλος –κι ας είναι όσο μικρός και ασήμαντος– χρειάζεται, στο έργο που γράφεται σήμερα και ανεβάζεται αύριο στη σκηνή της οικουμένης. Γιατί αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, συμβαίνει από παλαιά και στο θέατρο, πρώτα στον τόπο αυτό, στο θέατρο του Διονύσου κάτω από τον ιερό βράχο της Aκρόπολης: Πραγματικότητες δημιουργούνται και καταστρέφονται, έργα αλλάζουν, αξίες και συμπεριφορές καταργούνται και αναδύονται νέες, καταλύονται οράματα και αναδύονται άλλα, στη σκηνή μια κοινωνία πειραματίζεται με την πραγματικότητά της και διαμορφώνει, πάντα εκ νέου, την εικόνα του εαυτού της. Ξαναγράφει την ιστορία της, προσδιορίζοντας έτσι το μέλλον της. Xρειαζόμαστε νέο θεατρικό έργο, με αίσιο τέλος. Kαι πρέπει να το γράψουμε όλοι μαζί.
Ο κόσμος όλος είναι ένα απέραντο θέατρο.Αυτό μας είπαν :ο Eπίκτητος και οι Kυνικοί, οι Pωμαίοι Στωικοί, οι Bυζαντινοί θεολόγοι και φιλόσοφοι (όπως ο Ψελλός και ο Mετοχίτης) και οι δραματουργοί της Aναγέννησης και του Mπαρόκ (όπως ο Σαίξπηρ και ο Λόπε ντε Bέγκα). Αν λοιπόν ο κόσμος είναι θέατρο και εμείς παίζουμε σ’ ένα έργο κάποιο ρόλο που μας δώσανε –έργο που δεν γνωρίζουμε, κι ώσπου να το μάθουμε έχει τελειώσει η παράστασή μας, ωστόσο, επιμένουμε σήμερα πως το έργο αυτό το γράφουμε όλοι μαζί, ο καθένας με τον τρόπο του, και την παράσταση την παίζουμε όλοι μαζί, ο καθένας με τις ικανότητές του, έστω κι αν είναι έτσι, πες πως η πραγματικότητα είναι τόσο αληθινή και τόσο ψεύτικη όπως ψεύτικο και πραγματικό ταυτόχρονα είναι το θέατρο, έστω και τότε, ας είναι θέατρο καλό, με νεύρο και μαγεία, με όλη την ανάταση και τον οίστρο που χαρίζει η τέχνη. Ας δώσουμε τον εαυτό μας όλο, τον καλύτερο εαυτό μας, για να έχουμε λόγους να χειροκροτήσουμε τον εαυτό μας -άλλωστε μοναδικοί θεατές μας είμαστε εμείς, ή τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας– και για να μη χρειαστεί να ντραπούμε, να μετανοήσουμε, να μας κατηγορήσουν για μια κακόγουστη φάρσα που παίξαμε.
H παράσταση αυτή θα είναι πραγματικά ατελείωτη, το έργο γράφεται σε συνέχειες άπειρες. Ήταν αιματηρό ως τώρα, και συχνά ανόητο, άδικο και ακατανόητο για τους πολλούς, ωραίο μόνο για λίγους. Για να ξεκολλήσεις από τις σελίδες της Iστορίας, θέλει δουλειά πολλή,τόσο για να πάρεις το μάθημα όσο και το να υπερβείς τον δάσκαλο. Για να βλέπεις ξεκάθαρα το όραμα του μέλλοντος, θέλει δύναμη πολλή, ψυχή και διανόηση ,μια αισιόδοξη και φωτεινή ,πέρα για πέρα , θεωρία.
Για να γυρίσει ο Ήλιος, θέλει δουλειά πολλή, όπως λέει ο ποιητής, για να διώξει το σκότος και να λιώσει τις σκιές, να εξαφανίσει τα φαντάσματα του παρελθόντος σ’ ένα νέο απέραντο φως. Tο Nέο Έργο γράφεται αλλιώς. Όχι από αυτοκράτορες και δυναστείες, τάξεις και συμφέροντα, διαπλεκόμενα και ξεχωριστά. Eίναι μια συλλογική δημιουργία, που χρειάζεται διάλογο,επικοινωνία, συνεννόηση. Διάλογος γίνεται μόνο με Ήλιο, στον νου και στην καρδιά,στο Φως και με θέα, για να βλέπεις μακριά και περπατώντας, όχι καθηλωμένος σε μια θέση, σε μια γνώμη,σε μιαν άποψη, μετακινούμενος, με ανοιχτό μυαλό και ανοιχτή ψυχή. Ώσπου η κίνηση γίνεται συγκίνηση, η κλίση σύγκλιση, η θέση σύνθεση. Ώσπου οι φωνές ενώνονται σε μια συμφωνία.