Στον Μύθο του Σίσυφου, ο Καμύ ξεκινά από το πιο γυμνό και αμείλικτο ερώτημα: αν η ζωή αξίζει ή δεν αξίζει να τη ζει κανείς. Δεν το θέτει ως ρητορική άσκηση, αλλά ως την πρώτη και ύστατη δοκιμασία της φιλοσοφίας. Η αναμέτρηση με το παράλογο —με την ασυμφωνία ανάμεσα στην ανθρώπινη δίψα για νόημα και τη σιωπή του κόσμου— γίνεται το σημείο εκκίνησης. Και όμως, αυτή η συνειδητοποίηση δεν οδηγεί στο τέλος. Αντίθετα, όπως γράφει, είναι μόνο η αρχή: η αρχή μιας ζωής που δεν στηρίζεται σε ψευδαισθήσεις, αλλά σε μια καθαρή, σχεδόν ηρωική αποδοχή της πραγματικότητας.
Γι’ αυτό και η τελική εικόνα του Σίσυφου —του ανθρώπου που σπρώχνει αιώνια τον βράχο— δεν είναι εικόνα απελπισίας. Είναι μια εικόνα ελευθερίας. «Οφείλουμε να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο», λέει ο Καμύ, και με αυτή τη φράση μετατρέπει την καταδίκη σε πράξη συνειδητής επιλογής. Η ευτυχία δεν βρίσκεται στην κορυφή του βουνού, αλλά στη στιγμή που ο άνθρωπος αναλαμβάνει το βάρος του κόσμου και το κάνει δικό του.
Από εκεί, ο Καμύ περνά στην εξέγερση. Στον «Επαναστατημένο Άνθρωπο», η εξέγερση δεν είναι κραυγή οργής, αλλά μια βαθιά ηθική χειρονομία. «Εξεγείρομαι, άρα υπάρχουμε»: η άρνηση της αδικίας θεμελιώνει μια κοινότητα, μια ηθική που δεν επιβάλλεται από έξω αλλά αναδύεται από την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ο άνθρωπος, λέει ο Καμύ, είναι το πλάσμα που αρνείται να είναι αυτό που είναι και μέσα σε αυτή την άρνηση γεννιέται η δυνατότητα του καλύτερου.
Η ελευθερία, για τον Καμύ, δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα. Είναι μια ευκαιρία. «Η ελευθερία δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ευκαιρία να γίνεις καλύτερος». Δεν πρόκειται για ελευθερία χωρίς όρια, αλλά για μια ελευθερία που απαιτεί ευθύνη, αυτογνωσία και πράξη. Το μέλλον δεν χτίζεται με υποσχέσεις, αλλά με την πληρότητα του παρόντος: η αληθινή γενναιοδωρία προς το μέλλον είναι να δίνεις τα πάντα τώρα.
Και μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει και μια πιο ήσυχη, σχεδόν μυστική φωνή του Καμύ , εκείνη που μιλά για την αντοχή της ψυχής. Στις σημειώσεις του γράφει πως μέσα στον βαθύ χειμώνα ανακάλυψε ένα ανίκητο καλοκαίρι. Είναι η πιο τρυφερή εκδοχή της εξέγερσης: η επιμονή της ελπίδας μέσα στην πιο σκοτεινή εποχή.
Έτσι, οι φράσεις του Καμύ δεν είναι αποσπάσματα για να τα θυμόμαστε, αλλά μικρές πυκνώσεις μιας φιλοσοφίας που θέλει τον άνθρωπο όρθιο, καθαρό, ελεύθερο , και βαθιά υπεύθυνο απέναντι στον εαυτό του και στους άλλους.
(Στη φωτο μιά παλιά προσωπογραφία του Καμύ με μολύβι 30χ40, έργο Σ. Παγανοπουλου)