21.7.26

Πέθανε ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης... Ένα από τα τελευταία του κείμενα: Ποιότητα ζωής (ΤΟ ΒΗΜΑ, 12/07/2026)

Η έκφραση είναι ύποπτη. Μοιάζει να προϋποθέτει ότι η ζωή είναι ένα αντικείμενο το οποίο μπορεί να βαθμολογηθεί, να συγκριθεί, να αναβαθμιστεί, σαν λογισμικό που περιμένει την επόμενη ενημέρωση. Η ίδια η γλώσσα προδίδει μια βαθύτερη μετατόπιση: κάποτε ο άνθρωπος αναρωτιόταν τι είναι η ζωή? σήμερα αναρωτιέται πώς θα τη βελτιστοποιήσει. Πρόκειται για μια διαφορά που μοιάζει μικρή, όσο μικρή μοιάζει η απόσταση ανάμεσα σε έναν ναό και σε ένα εμπορικό κέντρο. Και όμως εντός της μετακινήθηκε ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός.
Οι Ελληνες δεν γνώριζαν την «ποιότητα ζωής». Γνώριζαν τον βίο. Ο βίος δεν ήταν ιδιοκτησία, ήταν τρόπος υπάρξεως. Δεν είχε δείκτες, είχε ήθος. Ο Σωκράτης δεν ενδιαφερόταν να ζήσει περισσότερο αλλά αληθέστερα. Ο Αριστοτέλης δεν αναζητούσε την ευτυχία ως συναίσθημα αλλά ως μορφή ολοκλήρωσης. Οι Στωικοί δεν επιχείρησαν να νικήσουν τον πόνο, επιχείρησαν να αφαιρέσουν από τον πόνο το δικαίωμα να ορίζει την ψυχή.
Επειτα ήρθε η νεωτερικότητα και αντικατέστησε τη μεταφυσική με τη μέτρηση. Το νόημα με τον δείκτη. Σήμερα μπορούμε να υπολογίσουμε σχεδόν τα πάντα: πόσο κοιμόμαστε, πόσο περπατάμε, πόσο γερνάμε, πόσο κοστίζει η παράταση της ζωής μας. Εκείνο που εξακολουθεί να διαφεύγει είναι η μόνη ερώτηση που είχε σημασία εξαρχής: γιατί επιθυμούμε να παραταθεί;
Κάθε πολιτισμός αποκαλύπτεται από όσα φοβάται περισσότερο. Ο δικός μας δεν φοβάται τόσο τον θάνατο όσο την ελάττωση της απόλαυσης. Δεν τρομάζει μπροστά στην παύση της ύπαρξης όσο μπροστά στην απώλεια της λειτουργικότητας. Γι’ αυτό και η ποιότητα ζωής έγινε σχεδόν θρησκεία. Δεν υπόσχεται σωτηρία? υπόσχεται καλύτερη διαχείριση του χρόνου μέχρι το αναπόφευκτο. Και όμως, κάθε μεγάλη λογοτεχνία υποψιάστηκε το αντίθετο. Οι στιγμές που καθορίζουν έναν άνθρωπο σπάνια υπήρξαν οι πιο άνετες. Ενας έρωτας που διαλύει την αυτάρκεια. Μια απώλεια που μετακινεί τη γεωγραφία της ψυχής. Ενα παιδί που γεννιέται. Ενα βλέμμα σ’ ένα δωμάτιο νοσοκομείου.
Υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν ενενήντα χρόνια χωρίς να συναντήσουν ποτέ τον εαυτό τους. Υπάρχουν άλλοι που μέσα σε μία μόνο στιγμή είδαν ολόκληρη την ύπαρξη να ανοίγει μπροστά τους σαν πληγή και σαν αποκάλυψη μαζί.
Η μοναδική αληθινή ποιότητα ζωής είναι η ικανότητα να παραμένει κανείς παρών μέσα στην τραγικότητα χωρίς να ζητά αποζημίωση από κάπου. Να αποδέχεται ότι η ύπαρξη δεν υπήρξε ποτέ υπόσχεση ευτυχίας αλλά πρόσκληση επίγνωσης. Ολα τα υπόλοιπα, η άνεση, η υγεία, η επιτυχία, η διάρκεια, αποτελούν ευλογίες όταν υπάρχουν. Καμία τους όμως δεν απαντά στην ερώτηση που ψιθυρίζει κάθε άνθρωπος λίγο πριν κοιμηθεί: άξιζε; Εκεί αρχίζει το παιχνίδι.



Πέθανε σε ηλικία 67 ετών στην Κλινική Αθηνών ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης μετά από μια σπάνια ασθένια του αίματος που τον ταλαιπωρούσε τα τελευταία χρόνια.

Γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν γιος του αρχιτέκτονα Κώστα Σταμάτη (1926–2020) και της ηθοποιού Μπέτυς Αρβανίτη. Είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές αρχιτεκτονικής και κινηματογράφου στο Λονδίνο. Από το 1988 εργάστηκε σαν αρχιτέκτων σε αρχιτεκτονικό γραφείο σε διάφορα έργα στην Ελλάδα και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Είχε εκδώσει είκοσι μυθιστορήματα και τριάντα τέσσερα συνολικά βιβλία. Το πρώτο, Ο έβδομος ελέφαντας (1998) εκδόθηκε στην Μεγάλη Βρετανία. Το πιο γνωστό του Μπαρ Φλωμπέρ (2000) εκδόθηκε στην Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Βουλγαρία, και τη Σερβία. Έχει δημοσιεύσει έξι ποιητικές συλλογές. Το μυθιστόρημα του Αμερικάνικη Φούγκα εκδόθηκε το 2008 στις ΗΠΑ, έχοντας κερδίσει το International Literature Award από το “National Endowment for the Arts”. Το μυθιστόρημά του Βίλα Κομπρέ ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ (2007). Για την δεύτερη συλλογή του, Αρχιτεκτονική Εσωτερικών Χώρων του απονεμήθηκε το 1994 από τον Δήμο Αθηναίων το Βραβείο Ποίησης στη μνήμη Νικηφόρου Βρεττάκου. Το παιδικό του μυθιστόρημα Ο Άλκης και ο Λαβύρινθος κέρδισε το Πρώτο Βραβείο του Κύκλου του Παιδικού Βιβλίου.

Ο μονόλογός του Τελευταία Μάρθα παρουσιάστηκε το 2004 στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα και παίχτηκε το 2008 στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας σε σκηνοθεσία Βίκυς Γεωργιάδου και ερμηνεία Χρήστου Στεργιόγλου. Τα έργα του Δακρυγόνα και Σκότωσε ό,τι αγαπάς (σκηνοθεσία Άρη Τρουπάκη) παίχτηκαν το 2010 και το 2012 στο ίδιο θέατρο. Ο μονόλογός του Μεσάνυχτα σ’ έναν τέλειο κόσμο ανέβηκε στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» το 2013 σε σκηνοθεσία Άρη Τρουπάκη. Το έργο του Μελίσσια έχει παρουσιαστεί στα πλαίσια του προγράμματος “Αναγνώσεις” στο Εθνικό Θέατρο και ανέβηκε τον Μάιο του 2019 στο Εθνικό θέατρο με πρωταγωνίστρια την Μπέτυ Αρβανίτη. Το έργο του Innerview παίχτηκε το χειμώνα του 2014 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ. Έχει γράψει το σενάριο για την ταινία Καταιγίδα (σκηνοθεσία Χάρη Πατραμάνη), το οποίο εγκρίθηκε από το πρόγραμμα «Ορίζοντες» του Ελληνικού Κέντρου Κινηματόγραφου.

Το τελευταίο το μυθιστόρημα έχει τίτλο Το παιδί και ο Άγγελος και εκδόθηκε το Μάρτιο του 2025 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Είχε επανέλθει στην ποίηση εκδίδοντας το 2025 την ποιητική συλλογή Η ασθένεια των απλών Πραγμάτων (Κάπα εκδοτική). Δίδαξε δημιουργική γραφή σε συνεργασία με διάφορους φορείς (Κολέγιο Αθηνών-Ψυχικού, Σχολή Μωραΐτη, Μουσείο Ηρακλειδών, εκδόσεις Ψυχογιός). Έγραφε κριτική λογοτεχνίας στην εφημερίδα “Τα Νέα” και αρθρογραφούσε στην εφημερίδα “Το Βήμα”.

Ήταν παντρεμένος με την ηθοποιό Εύα Σιμάτου, με την οποία έχουν ένα γιο, τον Ερμή (γενν. 2019).