Πυρπολήσεις χωριών, ομαδικές εκτελέσεις αμάχων πατριωτών και πλήθος άλλων εγκληματικών πράξεων των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής σημάδεψαν ανεξίτηλα τον τόπο μας.
Ανάμεσά τους, δεσπόζει το ασύλληπτης αγριότητας ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων.
Πολλά καταστράφηκαν ολοκληρωτικά ή μερικώς, ενώ εκατοντάδες αθώοι άμαχοι πλήρωσαν με τη ζωή τους το “έγκλημα” του λαού μας να αγωνιστεί για την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του απέναντι στους φασίστες.
Ανάμεσα σε αυτά, το Καταφύγι -το ορεινότερο και πολυπληθέστερο χωριό των Πιερίων- βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της Εθνικής Αντίστασης και πλήρωσε υψηλό τίμημα.
Μόλις ενάμιση μήνα πριν δεχθεί την εχθρική επίθεση, φιλοξένησε στο ιστορικό σχολείο του το Παμμακεδονικό Συνέδριο της ΕΠΟΝ, με συμμετοχή χιλιάδων νέων από κάθε γωνιά της Μακεδονίας.
Ήταν μια κορυφαία στιγμή οργάνωσης, πίστης και ελπίδας μέσα στα πιο σκοτεινά χρόνια της Κατοχής. Στις 18 Δεκεμβρίου, οι Γερμανοί εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση στο χωριό.
Οι ελάχιστες δυνάμεις του ΕΛΑΣ αντιστάθηκαν με εντυπωσιακή ανδρεία και ηρωισμό, κατορθώνοντας να αποκρούσουν τα επίλεκτα και φανατισμένα τμήματα των SS.
Η νίκη αυτή αποτελεί μία από τις λαμπρότερες σελίδες της Αντίστασης στα Πιέρια και τον Βόρειο Όλυμπο. Τα γερμανικά στρατεύματα, ντροπιασμένα, τράπηκαν σε φυγή, όμως δύο ημέρες αργότερα επέστρεψαν για να πυρπολήσουν το χωριό και να εκτελέσουν 22 άμαχους κατοίκους.
Έναν μήνα αργότερα επέστρεψαν εκ νέου, ολοκληρώνοντας τον αφανισμό του, καίγοντας όσα σπίτια είχαν απομείνει.
Όλα αυτά τα γεγονότα παρουσιάζονται και αναλύονται με συστηματικό και τεκμηριωμένο τρόπο στο νέο βιβλίο του Δημήτρη Κρήτου, με τίτλο "Το Καταφύγι στις φλόγες της Αντίστασης. 1943, η μάχη, η φωτιά και η μνήμη".
Το έργο φωτίζει την πολύπλευρη συμβολή του χωριού στο κίνημα της Αντίστασης, τοποθετώντας την μέσα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο των αγώνων του λαού μας στον Βόρειο Όλυμπο και τα Πιέρια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πολυσέλιδο κεφάλαιο που, για πρώτη φορά, καταγράφει αναλυτικά το Παμμακεδονικό Συνέδριο της ΕΠΟΝ στο Καταφύγι, στηριγμένο σε μαρτυρίες συνέδρων και πρωτογενή ντοκουμέντα της εποχής από τον παράνομο αντιστασιακό τύπο.
Στο βιβλίο σκιαγραφούνται, επίσης, σημαντικές μορφές Καταφυγιωτών αγωνιστών, καθώς και ο πνευματικός ηγέτης της Αντίστασης, ο Μητροπολίτης Κοζάνης Ιωακείμ μια εμβληματική προσωπικότητα με βαθιές ρίζες και δράση στα Πιέρια.
Το βιβλίο, έκτασης περίπου 340 σελίδων, πλαισιώνεται από πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό που δημοσιεύεται για πρώτη φορά.
Εκδίδεται από τον πανελλαδικά γνωστό και καταξιωμένο εκδοτικό οίκο "Μάτι".
Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι το δεύτερο έργο του Δημήτρη Κρήτου που εκδίδει ο συγκεκριμένος οίκος.
Το προηγούμενο βιβλίο του, "Το Καταφύγι κατά την Τουρκοκρατία 1880–1912: Εικόνες από τον δημόσιο και ιδιωτικό βίο", τιμήθηκε με εύφημο μνεία από την Ακαδημία Αθηνών, επιβεβαιώνοντας την ιστορική ακρίβεια και το κύρος της έρευνάς του