*Όταν ένας τόπος περνά από την τοπική στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότηταςΥπάρχουν τόποι που ανήκουν στους ανθρώπους που κατοικούν κοντά τους. Υπάρχουν όμως και τόποι που, κάποια στιγμή στην ιστορία τους, ξεπερνούν τα γεωγραφικά τους όρια και εισέρχονται σε έναν ευρύτερο χώρο μνήμης, πολιτισμού και ευθύνης.
Ο Όλυμπος είναι ένας τέτοιος τόπος.Για αιώνες υπήρξε βουνό, φυσικό τοπίο, καταφύγιο ζωής, τόπος μύθου και λατρείας. Υπήρξε ο τόπος των θεών, αλλά και ο τόπος των ανθρώπων που έζησαν στις παρυφές του, περπάτησαν στα μονοπάτια του, καλλιέργησαν τη γη του, γνώρισαν τα νερά και τα δάση του και έμαθαν να διαβάζουν τις αλλαγές του ουρανού πάνω από τις κορυφές του.
Σήμερα, η διεθνής αναγνώριση της αξίας του Ολύμπου προσδίδει σε αυτή την ιστορική σχέση μια νέα διάσταση: η προστασία και η διαχείρισή του δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται αποκλειστικά τοπική υπόθεση.
Η αναγνώριση από την UNESCO δεν είναι, επομένως, ένας τίτλος τιμής που προστίθεται στο τουριστικό φυλλάδιο ενός τόπου.
Είναι μια νέα μορφή ευθύνης. Και μαζί της γεννιέται ένα ερώτημα που αφορά άμεσα τον Δήμο Δίου-Ολύμπου και ιδιαίτερα το Λιτόχωρο:
Τι κάνουμε τώρα;
Πώς διαχειριζόμαστε έναν Όλυμπο που έγινε ακόμη περισσότερο γνωστός στον κόσμο, χωρίς η αυξημένη αναγνωρισιμότητα να μετατραπεί σε απειλή για εκείνα ακριβώς τα στοιχεία που τον καθιστούν μοναδικό;
Πώς αυξάνουμε την επισκεψιμότητα χωρίς να αυξήσουμε την πίεση;
Πώς δημιουργούμε οικονομικό όφελος για την τοπική κοινωνία χωρίς να μετατρέψουμε το Λιτόχωρο σε ένα ακόμη τουριστικό θέρετρο;
Και, πάνω απ' όλα:
Πώς μπορούμε να κάνουμε τον επισκέπτη να μην έρχεται απλώς στον Όλυμπο, αλλά να καταλαβαίνει τον Όλυμπο;
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης εποχής.
1. Η UNESCO δεν είναι το τέλος. Είναι η αρχή.
Η ένταξη ενός τόπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς δεν σημαίνει ότι ο τόπος «τελείωσε» ως πολιτιστικό ή φυσικό έργο.
Σημαίνει ακριβώς το αντίθετο. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει μια νέα περίοδος κατά την οποία η προστασία, η διαχείριση, η παρακολούθηση και η παρουσίαση της παγκόσμιας αξίας του τόπου αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.
Η ίδια η UNESCO αντιμετωπίζει σήμερα τη διαχείριση της Παγκόσμιας Κληρονομιάς ως μια διαδικασία που συνδέει την προστασία της κληρονομιάς με τον βιώσιμο τουρισμό, τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, τη συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων και την παρακολούθηση των επιπτώσεων της τουριστικής δραστηριότητας.
Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι:
«Πώς θα φέρουμε περισσότερο κόσμο στον Όλυμπο;»
Το ερώτημα είναι:
«Πώς θα οργανώσουμε την παρουσία των ανθρώπων στον Όλυμπο έτσι ώστε ο Όλυμπος να παραμείνει Όλυμπος;»
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο ερωτήσεις είναι τεράστια.
Στην πρώτη περίπτωση ο τόπος αντιμετωπίζεται ως προϊόν.
Στη δεύτερη ως κληρονομιά.
2. Το μάθημα των Άλπεων
Οι Άλπεις προσφέρουν ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαστήριο εμπειρίας.
Περιοχές όπως οι Ελβετικές Άλπεις Jungfrau-Aletsch και οι Δολομίτες έχουν βρεθεί εδώ και χρόνια αντιμέτωπες με ένα πρόβλημα που ο Όλυμπος τώρα καλείται να αντιμετωπίσει σε διαφορετική κλίμακα:
πώς συνδυάζεται η παγκόσμια αναγνωρισιμότητα με την προστασία του φυσικού τοπίου και τη ζωή των τοπικών κοινωνιών.
Στην περίπτωση των Swiss Alps Jungfrau-Aletsch, η UNESCO επισημαίνει τη σημασία της ολοκληρωμένης διαχείρισης, της συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διοίκησης και της συμμετοχικής διαδικασίας σχεδιασμού. Παράλληλα, ως βασικά ζητήματα διαχείρισης αναφέρονται η κλιματική αλλαγή, ο τουρισμός και ο συντονισμός μεταξύ ομοσπονδιακών, περιφερειακών και τοπικών αρχών.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Δολομιτών.
Η UNESCO επισημαίνει ότι η περιοχή χρειάζεται κοινή στρατηγική διαχείρισης, σύστημα παρακολούθησης και συντονισμό μεταξύ των διαφορετικών διοικητικών περιοχών. Επιπλέον, ζητά ειδικά μέτρα για την προστασία από τις τουριστικές πιέσεις και τονίζει ότι στις περιοχές με υψηλή επισκεψιμότητα ο αριθμός και η δραστηριότητα των επισκεπτών πρέπει να παραμένουν μέσα στα όρια της φέρουσας ικανότητας του τόπου.
Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό μάθημα για τον Όλυμπο.
Η επιτυχία ενός μνημείου δεν μετριέται από τον αριθμό των ανθρώπων που κατάφερε να προσελκύσει.
Μετριέται από την ικανότητά του να υποδέχεται ανθρώπους χωρίς να καταστρέφει τον εαυτό του.
3. Το Ζαγόρι: το ελληνικό προηγούμενο
Ακόμη πιο κοντά στην ελληνική πραγματικότητα βρίσκεται το Ζαγόρι.
Η ένταξη του Πολιτιστικού Τοπίου του Ζαγορίου στην Παγκόσμια Κληρονομιά προσφέρει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον προηγούμενο για την ελληνική αυτοδιοίκηση.
Η UNESCO ζήτησε, μεταξύ άλλων, ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης, οικονομικό προγραμματισμό, χρονοδιάγραμμα, συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και ενδιαφερομένων φορέων, στρατηγική τουρισμού και επιστημονικό προσδιορισμό της φέρουσας ικανότητας.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η Παγκόσμια Κληρονομιά δεν μπορεί να διαχειριστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Χρειάζεται: σχέδιο, συντονισμός, δεδομένα, χρηματοδότηση, συμμετοχή, αξιολόγηση.
Και κυρίως χρειάζεται μια κοινή αντίληψη για το τι θέλουμε να είναι ο τόπος σε δέκα ή είκοσι χρόνια.
4. Το μεγάλο λάθος: να γίνει ο Όλυμπος «τουριστικό προϊόν»
Η αναγνώριση από την UNESCO δημιουργεί μια μεγάλη ευκαιρία. Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί έναν μεγάλο κίνδυνο. Ο Όλυμπος μπορεί να μετατραπεί σε ένα ακόμη διεθνές τουριστικό brand. Να γίνει ένα όνομα. Ένα λογότυπο. Μια φωτογραφία. Ένα μπλουζάκι. Ένα σημείο στον ψηφιακό χάρτη.
Αλλά ο Όλυμπος είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι ένα σύστημα φυσικής, ιστορικής, μυθολογικής και ανθρώπινης μνήμης.
Εάν ο επισκέπτης έρχεται μόνο για να φωτογραφηθεί μπροστά στις κορυφές, τότε έχουμε κερδίσει έναν τουρίστα αλλά έχουμε χάσει μια ευκαιρία πολιτισμού.
Ο στόχος πρέπει να είναι διαφορετικός. Ο επισκέπτης πρέπει να φεύγει από τον Όλυμπο έχοντας πάρει μαζί του όχι μόνο εικόνες αλλά και γνώση, συγκίνηση και σεβασμό.
5. Το Λιτόχωρο ως Πύλη
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία του Δήμου Δίου-Ολύμπου. Το Λιτόχωρο δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ο τελευταίος κατοικημένος τόπος πριν από την ανάβαση. Μπορεί να γίνει:
Η Παγκόσμια Πύλη του Ολύμπου. Πύλη όχι μόνο γεωγραφική. Πύλη γνώσης. Πύλη πολιτισμού. Πύλη μνήμης. Πύλη φύσης. Πύλη εμπειρίας.
Ο επισκέπτης δεν θα πρέπει να περνά από το Λιτόχωρο απλώς για να φτάσει στον Όλυμπο. Θα πρέπει να περνά από το Λιτόχωρο για να καταλάβει τον Όλυμπο.Αυτή η αλλαγή αντίληψης μπορεί να μεταμορφώσει ολόκληρη τη στρατηγική ανάπτυξης της περιοχής.
6. Το «Olympus World Heritage Centre»
Μια από τις πρώτες μεγάλες προτεραιότητες θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς του Ολύμπου στο Λιτόχωρο.
Όχι ενός ακόμη συμβατικού μουσείου. Αλλά ενός κέντρου ερμηνείας και εμπειρίας.
Εκεί ο επισκέπτης θα μπορεί να γνωρίζει:
• τη γεωλογία του Ολύμπου,
• τη βιοποικιλότητά του,
• τη μυθολογία,
• την αρχαία λατρεία,
• το Δίον,
• την ιστορία της ορειβασίας,
• τα μονοπάτια,
• τα οικοσυστήματα,
• τους κινδύνους του βουνού,
• την κλιματική αλλαγή,
• τους κανόνες προστασίας.
Θα μπορεί επίσης να σχεδιάζει την επίσκεψή του.
Ποια διαδρομή είναι κατάλληλη;
Ποια διαδρομή έχει μεγαλύτερη πίεση;
Ποια περιοχή χρειάζεται προστασία;
Ποια εποχή είναι καταλληλότερη;
Πώς μπορεί να γνωρίσει τον Όλυμπο χωρίς να επιβαρύνει τα ευαίσθητα οικοσυστήματα;
Έτσι η ενημέρωση γίνεται μέρος της προστασίας.
7. Η φέρουσα ικανότητα: το όριο που πρέπει να γνωρίζουμε
Κάθε τόπος έχει ένα όριο.
Όχι μόνο ένα αριθμητικό όριο ανθρώπων.
Έχει ένα όριο οικολογικό, κοινωνικό, αισθητικό και πολιτιστικό.
Πόσοι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν ταυτόχρονα σε ένα μονοπάτι χωρίς να προκαλούν διάβρωση;
Πόσα αυτοκίνητα μπορεί να δεχθεί το Λιτόχωρο;
Πόσα λεωφορεία;
Πόσοι άνθρωποι μπορούν να συγκεντρώνονται σε μια συγκεκριμένη διαδρομή;
Πόσα απορρίμματα μπορούν να διαχειριστούν οι υποδομές;
Πόσο νερό;
Πόση ενέργεια;
Πόση κυκλοφοριακή πίεση;
Πόση ηχορύπανση;
Και υπάρχει ακόμη ένα πιο δύσκολο ερώτημα:
Πότε ένας τόπος παύει να είναι ευχάριστος ακόμη και για τον ίδιο τον επισκέπτη;
Η UNESCO αντιμετωπίζει τη φέρουσα ικανότητα ως ουσιαστικό στοιχείο του βιώσιμου τουριστικού σχεδιασμού, ενώ στην περίπτωση του Ζαγορίου ζητήθηκε ρητά επιστημονικός προσδιορισμός της.
Για τον Όλυμπο, επομένως, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα Επιστημονικό Σύστημα Παρακολούθησης της Φέρουσας Ικανότητας.
8. Ο Όλυμπος των τεσσάρων εποχών
Η υπερσυγκέντρωση της επισκεψιμότητας σε λίγους μήνες αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους.
Η λύση δεν είναι να αυξάνουμε διαρκώς τη χωρητικότητα των υποδομών.
Η λύση είναι να κατανέμουμε καλύτερα τη ζήτηση.
Ο Όλυμπος μπορεί να προσφέρει διαφορετικές εμπειρίες κάθε εποχή.
Άνοιξη
Η φύση, τα λουλούδια, η βιοποικιλότητα, η φωτογραφία, η πεζοπορία.
Καλοκαίρι
Ορειβασία, διαδρομές, πολιτισμός, Δίον, θάλασσα και βουνό.
Φθινόπωρο
Δάσος, χρώματα, γαστρονομία, πεζοπορία, φωτογραφία.
Χειμώνας
Λογοτεχνία, φιλοσοφία, μουσική, πολιτιστικές εκδηλώσεις, συνέδρια και ειδικές ορειβατικές δραστηριότητες όπου επιτρέπονται από τους κανόνες προστασίας.
Έτσι το Λιτόχωρο δεν θα είναι ένας τόπος που «γεμίζει» το καλοκαίρι και αδειάζει τον χειμώνα.
Θα είναι ένας ζωντανός τόπος τεσσάρων εποχών.
9. Οι κάτοικοι δεν είναι θεατές
Υπάρχει ένα θεμελιώδες λάθος που πρέπει να αποφευχθεί.
Να σχεδιαστεί η νέα εποχή του Ολύμπου από ειδικούς, φορείς και διοικήσεις και να ενημερωθούν εκ των υστέρων οι κάτοικοι.
Η UNESCO δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και των ενδιαφερόμενων φορέων στη διαχείριση της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Το Λιτόχωρο πρέπει επομένως να αποκτήσει έναν θεσμό συμμετοχής:
Συμβούλιο Κοινωνίας και Κληρονομιάς Ολύμπου
με τη συμμετοχή:
του Δήμου,
των επαγγελματιών,
των κατοίκων,
των νέων,
των πολιτιστικών συλλόγων,
των επιστημόνων,
των ξενοδόχων,
των ανθρώπων της εστίασης,
των ορειβατών,
των παραγωγών,
των περιβαλλοντικών φορέων.
Γιατί εκείνος που ζει καθημερινά έναν τόπο γνωρίζει συχνά καλύτερα από οποιονδήποτε επισκέπτη πού πονά.
10. Η UNESCO πρέπει να γίνει τοπική οικονομία
Η παγκόσμια αναγνώριση πρέπει να δημιουργεί αξία και για εκείνους που ζουν στον τόπο.
Δεν έχει νόημα να αυξάνονται οι επισκέπτες ενώ το οικονομικό όφελος διαφεύγει από την τοπική κοινωνία.
Χρειάζεται επομένως σύνδεση της παγκόσμιας κληρονομιάς με:
την τοπική γαστρονομία,
τα προϊόντα,
τα βότανα,
το μέλι,
τα τυροκομικά,
το κρασί,
τη χειροτεχνία,
τις τοπικές υπηρεσίες,
τους πιστοποιημένους οδηγούς,
τις πολιτιστικές διαδρομές.
Θα μπορούσε ακόμη να δημιουργηθεί ένα:
OLYMPUS HERITAGE QUALITY LABEL
ένα τοπικό σήμα ποιότητας για επιχειρήσεις που αποδεικνύουν ότι λειτουργούν με κριτήρια περιβαλλοντικής υπευθυνότητας, τοπικής παραγωγής και σεβασμού στην πολιτιστική φυσιογνωμία του τόπου.
11. Το Παρατηρητήριο Ολύμπου
Ένα σοβαρό σχέδιο χρειάζεται στοιχεία.
Προτείνεται η δημιουργία:
Παρατηρητηρίου Παγκόσμιας Κληρονομιάς Ολύμπου
Το Παρατηρητήριο θα παρακολουθεί σε ετήσια βάση:
• αριθμό επισκεπτών,
• εποχική κατανομή,
• κυκλοφορία,
• κατάσταση μονοπατιών,
• απορρίμματα,
• κατανάλωση νερού,
• ενεργειακή κατανάλωση,
• βιοποικιλότητα,
• διάβρωση,
• πυρκαγιές,
• κλιματικούς δείκτες,
• οικονομική επίδραση,
• απασχόληση,
• ικανοποίηση κατοίκων,
• ικανοποίηση επισκεπτών.
Κάθε χρόνο θα μπορούσε να δημοσιεύεται:
«Η Κατάσταση του Ολύμπου»
Έτσι η διαχείριση θα αποκτήσει συνέχεια και μετρήσιμους στόχους.
12. Ο Ψηφιακός Όλυμπος
Ο Όλυμπος μπορεί να γίνει ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα ψηφιακής ερμηνείας φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα.
Μία ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα θα μπορούσε να παρέχει:
χάρτες,
διαδρομές,
καιρικές συνθήκες,
κατάσταση μονοπατιών,
οδηγίες ασφαλείας,
ιστορικές πληροφορίες,
μυθολογικές διαδρομές,
βοτανικές διαδρομές,
γεωλογικές διαδρομές,
πολιτιστικά γεγονότα,
τοπικές επιχειρήσεις,
διαθεσιμότητα υπηρεσιών.
Η ψηφιακή τεχνολογία όμως δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο ως εργαλείο προβολής.
Πρέπει να λειτουργεί και ως εργαλείο διαχείρισης.
Το παράδειγμα του Ζαγορίου είναι χαρακτηριστικό: η UNESCO έχει καταγράψει τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας που αποτελεί βάση για τη διατήρηση και διαχείριση του μνημείου συνολικά.
13. Η διαχείριση δεν μπορεί να είναι υπόθεση ενός μόνο φορέα
Ο Όλυμπος δεν χωρά στα όρια ενός γραφείου.
Ούτε ενός Δήμου.
Ούτε μιας υπηρεσίας.
Χρειάζεται ένα σύστημα διακυβέρνησης στο οποίο θα συνεργάζονται:
• Δήμος Δίου-Ολύμπου,
• Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας,
• αρμόδια Υπουργεία,
• φορείς πολιτισμού,
• φορείς προστασίας της φύσης,
• επιστημονικά ιδρύματα,
• τοπική κοινωνία,
• επαγγελματικοί φορείς,
• πολιτιστικοί οργανισμοί.
Η εμπειρία των Άλπεων δείχνει ακριβώς την ανάγκη συντονισμού διαφορετικών επιπέδων διοίκησης και κοινής στρατηγικής.
Η UNESCO δεν ζητά απλώς προστασία.
Ζητά διακυβέρνηση της προστασίας.
14. Ένα Σχέδιο Δράσης 2026–2035
Η νέα εποχή θα μπορούσε να οργανωθεί σε τρεις φάσεις.Ενδεικτικά :
Α΄ Φάση — 2026–2028
«Γνωρίζουμε και οργανώνουμε»
• πλήρης αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης,
• μελέτη φέρουσας ικανότητας,
• δημιουργία Παρατηρητηρίου,
• θεσμοθέτηση συμμετοχικού οργάνου,
• σχεδιασμός ψηφιακής πλατφόρμας,
• μελέτη του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς,
• καταγραφή πολιτιστικών και φυσικών διαδρομών.
Β΄ Φάση — 2028–2031
«Δημιουργούμε»
• λειτουργία Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς,
• δημιουργία νέων θεματικών διαδρομών,
• αναβάθμιση δημόσιων χώρων,
• σύστημα βιώσιμης μετακίνησης,
• σήμα Olympus Heritage,
• προγράμματα εκπαίδευσης,
• ανάπτυξη τουρισμού τεσσάρων εποχών.
Γ΄ Φάση — 2031–2035
«Αξιολογούμε και εξελισσόμαστε»
• αξιολόγηση όλων των δεικτών,
• επαναπροσδιορισμός της φέρουσας ικανότητας,
• αναθεώρηση της τουριστικής στρατηγικής,
• διεθνείς συνεργασίες,
• ανάδειξη του Λιτοχώρου ως ευρωπαϊκού προτύπου ορεινής κοινότητας.
15. Το Λιτόχωρο ως πρότυπο
Ο στόχος δεν πρέπει να είναι να γίνει το Λιτόχωρο μεγαλύτερο.
Πρέπει να γίνει καλύτερο.
Καλύτερο για τον κάτοικο.
Καλύτερο για τον επισκέπτη.
Καλύτερο για το βουνό.
Καλύτερο για τις επόμενες γενιές.
Η UNESCO έχει καταγράψει διεθνώς περιπτώσεις όπου οι τοπικές κοινωνίες και οι μικροί οικισμοί μπορούν να μετατρέψουν την παγκόσμια αναγνώριση σε βιώσιμη τοπική ανάπτυξη, αρκεί η τουριστική ανάπτυξη να συνδέεται με την προστασία του τόπου και τη συμμετοχή των κατοίκων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του San Gimignano, όπου ο Δήμος συνεργάζεται με την τοπική κοινωνία, τις ενώσεις κατοίκων και τους νέους για τη διαμόρφωση της τουριστικής και πολιτιστικής πολιτικής.
Αυτό είναι το μοντέλο που θα μπορούσε να αναζητήσει και το Λιτόχωρο:
όχι περισσότερος τουρισμός, αλλά καλύτερος τουρισμός.
όχι περισσότερη οικοδομή, αλλά περισσότερη ποιότητα.
όχι περισσότερη κατανάλωση του τοπίου, αλλά περισσότερος σεβασμός προς αυτό.
16. Ένα νέο συμβόλαιο με τον Όλυμπο
Ίσως τελικά η UNESCO να μας υποχρεώνει να αλλάξουμε όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τον Όλυμπο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τον κοιτάζουμε.
Γιατί ο Όλυμπος δεν είναι μόνο ένας φυσικός σχηματισμός.
Δεν είναι μόνο οι κορυφές του.
Δεν είναι μόνο η βιοποικιλότητά του.
Δεν είναι μόνο η μυθολογία του.
Δεν είναι μόνο το Δίον.
Δεν είναι μόνο το Λιτόχωρο.
Είναι η συνάντηση όλων αυτών.
Φύση και μύθος.
Βουνό και άνθρωπος.
Ιστορία και παρόν.
Τοπική μνήμη και παγκόσμια κληρονομιά.
Αυτή ακριβώς η συνάντηση πρέπει να αποτελέσει τη βάση της νέας διαχείρισης.
***
Ο Όλυμπος δεν μας ανήκει
Ο Όλυμπος υπήρξε εδώ πριν από εμάς.
Θα είναι εδώ, ελπίζουμε, και μετά από εμάς.
Οι γενιές που πέρασαν από τις πλαγιές του δεν τον κατείχαν. Τον παρέλαβαν.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Δεν είμαστε ιδιοκτήτες της.
Είμαστε διαχειριστές μιας παρακαταθήκης.
Ο Όλυμπος δεν μας ανήκει.
Δεν ανήκει στον Δήμο.
Δεν ανήκει στην Περιφέρεια.
Δεν ανήκει στην Ελλάδα με την έννοια της αποκλειστικής κατοχής.
Ανήκει πλέον και στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.
Και αυτό δεν μειώνει τη σχέση μας μαζί του.
Την μεγαλώνει.
Γιατί από εδώ και πέρα δεν αρκεί να λέμε:
«Ο Όλυμπος είναι δικός μας».
Πρέπει να μπορούμε να πούμε:
«Εμείς θα τον παραδώσουμε στους επόμενους όπως τον παραλάβαμε ή, αν μπορούμε, ακόμη καλύτερο».
Και το Λιτόχωρο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της ευθύνης.
Δεν πρέπει να είναι απλώς ο τόπος από τον οποίο ξεκινά η ανάβαση.
Πρέπει να γίνει ο τόπος όπου αρχίζει η κατανόηση.
Εκεί όπου ο επισκέπτης, πριν ακόμη αντικρίσει τις κορυφές, θα ακούει την ιστορία τους.
Εκεί όπου ο άνθρωπος θα μαθαίνει ότι το βουνό δεν είναι σκηνικό.
Είναι ζωντανός κόσμος.
Εκεί όπου η μυθολογία θα συναντά τη γεωλογία, η φύση τον πολιτισμό, η επιστήμη την ποίηση και η τοπική μνήμη την παγκόσμια κληρονομιά.
Τότε το Λιτόχωρο δεν θα είναι απλώς η πύλη του Ολύμπου.
Θα είναι η πύλη μέσα από την οποία ο σύγχρονος άνθρωπος θα ξαναμάθει να συναντά το βουνό.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της νέας εποχής:
να μην κάνουμε τον Όλυμπο μεγαλύτερο.
Να μην τον κάνουμε πιο εμπορικό.
Να μην τον κάνουμε πιο θορυβώδη.
Αλλά να τον κάνουμε πιο κατανοητό, πιο προστατευμένο, πιο ζωντανό.
Γιατί στο τέλος, η μεγαλύτερη επιτυχία ενός Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς δεν είναι να έρθουν περισσότεροι άνθρωποι για να το δουν.
Είναι να φύγουν περισσότεροι άνθρωποι έχοντας καταλάβει γιατί αξίζει να υπάρχει.