Πανεπιστημιακοί, μελετητές της αρχαιότητας και οι απανταχού λάτρεις των κλασικών σπουδών προετοιμάζονται για μια αναβίωση του ενδιαφέροντος για την αρχαία ελληνική γραμματεία με τον Παράγοντα Οδύσσεια να είναι ο λόγος και η αφορμή.
Οι ιστορικοί και οι φιλόλογοι ελπίζουν ότι η Οδύσσεια του Νόλαν θα λειτουργήσει ως «η σπίθα για μια νέα χρυσή εποχή ενδιαφέροντος για τον αρχαίο μεσογειακό κόσμο, επαναλαμβάνοντας το περίφημο Gladiator Effect» σημειώνει το CNN International.
Το 2000, η μνημειώδης επιτυχία του Μονομάχου του Ρίντλεϊ Σκοτ (με εισπράξεις 460 εκατομμυρίων δολαρίων και 5 βραβεία Όσκαρ) είχε πυροδοτήσει ένα τεράστιο κύμα εκδοτικών και άλλων πολιτιστικών best seller για την αρχαία Ρώμη και την Ελλάδα, ανοίγοντας τον δρόμο για παραγωγές όπως ο Αλέξανδρος (2004), η Τροία (επίσης το 2004) και οι 300 (2006).
Το σημαντικότερο; Είχε διπλασιάσει τον αριθμό των φοιτητών στα εισαγωγικά τμήματα κλασικών σπουδών παγκοσμίως.
Σήμερα, τα τμήματα κλασικών σπουδών των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων προετοιμάζονται για μια μαζική εισροή νέων φοιτητών με τα σημάδια της «οδυσσειακής υστερίας» να είναι ήδη ορατά σε αμφιθέατρα, βιβλιοθήκες και campus του πλανήτη.
Στο Πανεπιστήμιο UC Berkeley των ΗΠΑ, οι υπεύθυνοι των Ανθρωπιστικών Σπουδών αποφάσισαν να διοργανώσουν ένα online book club για το έπος του Ομήρου.
Περίμεναν μια «μικρή προσέλευση ακαδημαϊκών παθιασμένων με τους Κλασικούς» -και διαψεύστηκαν. Προς έκπληξή τους, περισσότεροι από 1.300 άνθρωποι από κάθε γωνιά της γης εγγράφηκαν για να αναλύσουν το ομηρικό έπος.
Παράλληλα, τον περασμένο Απρίλιο, φοιτητές και καθηγητές πραγματοποίησαν έναν 12ωρο Ομηρικό Μαραθώνιο (hashtag Homerathon), διαβάζοντας ολόκληρη την Οδύσσεια χωρίς παύση στο campus. Η πρωτοβουλία ήταν sold out.
Το buzz για την αρχαία ελληνική γραμματεία έχει μεταφερθεί και στα μεγάλα μουσεία. Το περιώνυμο Μουσείο Getty στο Λος Άντζελες αφιέρωσε μια ολόκληρη ημέρα σε εκδηλώσεις εμπνευσμένες από την ταινία, περιλαμβάνοντας από ακαδημαϊκές διαλέξεις μέχρι παραστάσεις όπου η folk διακευάζει ραψωδίες.
Στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Αυστραλία, μια από τις μεγαλύτερες αλυσίδες βιβλιοπωλείων διοργάνωσε έναν ολόκληρο μήνα συζητήσεων που θα κορυφωθεί με μια ειδική προβολή της ταινίας του Νόλαν στη Μελβούρνη, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία η Classical Association βλέπει τις θεματικές λέσχες ανάγνωσης να γεμίζουν από κοινό που δεν είχε ποτέ πριν επαφή με την αρχαιότητα.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Έμιλι Γουίλσον, η διάσημη κλασική φιλόλογος της οποίας τη μετάφραση του 2017 διάβασε ο Νόλαν για να εμπνευστεί το σενάριο, δέχεται καταιγισμό αιτημάτων από διεθνή δίκτυα όπως το CNN για να μιλήσει για τον Όμηρο και το έργο του.
Στα κοινωνικά δίκτυα, εκεί όπου ο καθένας είναι ένας αυτόκλητος μαχητής για την ατζέντα του ο πόλεμος είναι ανηλεής. Από τη μία οι παραδοσιακοί μελετητές του ομηρικού έπους ακυρώνουν τον Νόλαν για τις ανιστόρητες παρεμβάσεις του.
Από την άλλη το fandom των κινηματογραφικών υπερπαραγωγών δηλώνει αδιάφορο για τα κοστούμια, τις προφορές και τις ιστορικές ανακρίβειες που εντοπίστηκαν στα τρέιλερ. Όπως και να έχει οι καθηγητές πανεπιστημίου τρίβουν τα χέρια τους από ικανοποίηση για τη συζήτηση που έχει ανοίξει.
Παρά τον ενθουσιασμό, υπάρχουν και οι πιο ψύχραιμες φωνές. Όπως αυτή του Μαξ Νέλσον από το Πανεπιστήμιο του Windsor, ο οποίος επισημαίνει ότι το πρόσφατο σίκουελ του Μονομάχου, που κυκλοφόρησε το 2024, δεν κατάφερε να φέρει καμία αναζωπύρωση στα αμφιθέατρα.
Βέβαια, ακόμα και οι πιο επιφυλακτικοί (βλ. Νέλσον) σκοπεύουν να εντάξουν την ταινία του Νόλαν στα μαθήματά τους. Ο Νέλσον σχεδιάζει να συμπεριλάβει την ταινία του Νόλαν σε επερχόμενες επαναλήψεις του μαθήματός του, Ο Αρχαίος Κόσμος στην Οθόνη. «Θα αποτελέσει ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς για συζητήσεις στην τάξη σχετικά με διάφορα ζητήματα που αφορούν την ερμηνεία και την πρόσληψη της αρχαίας ελληνική γραμματείας και επικής ποίησης» σχολιάζει.
Η Παπαθανασοπούλου από την Αμερικανική Φιλολογική Εταιρεία (ο κορυφαίος επιστημονικός οργανισμός στη Βόρεια Αμερική για την αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή γραμματεία) δήλωσε ότι ήδη σχεδιάζουν να προσκαλέσουν το κοινό σε μια εκδήλωση για να συζητήσουν την ταινία όταν συναντηθούν για το επερχόμενο ετήσιο συνέδριό τους στη Βοστώνη τον Ιανουάριο.
Η Παπαθανασοπούλου είπε ότι πολλοί από τους πρώην φοιτητές της έχουν επηρεαστεί από δημοφιλή προϊόντα της ποπ βιομηχανίας που έχουν ρίχες στην Αρχαία Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των βιβλίων και των ταινιών Ο Πέρσι Τζάκσον και η κλοπή της αστραπής, καθώς και του franchise βιντεοπαιχνιδιών Hades (Άδης), για να αφοσιωθούν σε έναν τομέα σπουδών που αρχικά τους έμοιαζε «ελιτίστικος».
Για την Παπαθανασοπούλου η Οδύσσεια του Νόλαν είναι το τελευταίο παράδειγμα αυτής της διαδοχής και μια παρόμοια ευκαιρία.
«Νομίζω ότι πολλοί από εμάς έχουμε συνειδητοποιήσει ότι αν θέλουμε να διατηρήσουμε τον τομέα μας ζωντανό, πρέπει να αλληλεπιδράσουμε πραγματικά με σύγχρονες φωνές, να αλληλεπιδράσουμε πραγματικά με καλλιτέχνες», είπε η Παπαθανασοπούλου.