.jpg) |
| A piece of my art : "Εκσταση" (Μολύβι,50χ70) |
Η έκσταση δεν είναι απώλεια λογικής, είναι είσοδος σε μια βαθύτερη λογική, εκείνη που δεν χωρά στη διάνοια.
Στον Ηράκλειτο, η έκσταση είναι η φωτιά που μεταμορφώνει:«ἁρμονίη ἀφανὴς φανερῆς κρείσσων» - η αόρατη αρμονία είναι ανώτερη της φανερής.
Η έκσταση είναι η εμπειρία αυτής της αόρατης αρμονίας.
Στους ορφικούς, η έκσταση είναι η διάλυση του δεσμού σώματος-ψυχής, μια πρόγευση της λύτρωσης.
Ο άνθρωπος γίνεται «δαίμων», όχι με την έννοια του κακού, αλλά του μεταμορφωμένου.
Η λογοτεχνία γνωρίζει ότι η έκσταση είναι πληγή.
Η Σαπφώ το λέει με μια φράση που ακόμη τρέμει:«γλῶσσα ἔαγε» - η γλώσσα μου έσπασε.Η έκσταση εδώ είναι σωματική αποσύνθεση, μια διάλυση των ορίων του εαυτού.
Στη σύγχρονη λογοτεχνία, η έκσταση παίρνει πιο σκοτεινές μορφές.
Η Clarice Lispector γράφει για την έκσταση ως διάλυση της ταυτότητας: «Είμαι πριν από τη λέξη. Είμαι πριν από το να είμαι.» (Πνοή Ζωής(Σφυγμοί), Εκδ.Αντίποδες,2021).
Η έκσταση εδώ είναι προ-γλωσσική, μια επιστροφή στο άμορφο.
Στο 2666,του Roberto Bolano η έκσταση γίνεται τρόμος: «Το μυστικό του κόσμου είναι ότι όλα είναι δυνατά.»Η έκσταση είναι η στιγμή όπου η πραγματικότητα γίνεται απειλητικά ανοιχτή.
Η Anne Carson στο «Ερως ο Γλυκόπικρος-Δοκίμιο για το ερωτικό παράδοξο στη κλασική παράδοση »(Εκδ.Δώμα,2019) βλέπει την έκσταση ως σχίσιμο:
«Ο Έρως είναι ρήμα. Είναι αυτό που συμβαίνει όταν καταρρέουν τα όρια.»Η έκσταση είναι το ρήγμα όπου ο κόσμος αλλάζει μορφή.
Στη φιλοσοφική έκσταση πραγματοποιείται ένα άλμα στο Άρρητο.Στον Πλωτίνο, η έκσταση είναι η κορύφωση της ψυχής:«πολλάκις ἐγείρομαι ἐκ τοῦ σώματος εἰς ἐμαυτόν» (Εννεάδες VI.9).Η ψυχή «εγείρεται» από το σώμα — μια ανάσταση εν ζωή.
Στον Heidegger, η έκσταση γίνεται υπαρξιακή:οι εκστάσεις της χρονικότητας (Είναι και Χρόνος).
Ο χρόνος δεν είναι γραμμικός, είναι εκστατικός: παρελθόν, παρόν, μέλλον ανοίγονται σαν τρεις πύλες.
Στον Bataille, η έκσταση είναι υπέρβαση του ορίου: «Η έκσταση είναι η απώλεια του εαυτού στο αδύνατο.»
(Ο Ερωτισμός,Εκδ.Ινδικτος,2006). Η έκσταση είναι η απώλεια του εαυτού μέσα στο αδύνατο.
Η έκσταση είναι σωματική.
Το σώμα δεν εξαφανίζεται, μεταμορφώνεται.
Στη Σαπφώ, το σώμα γίνεται πεδίο σεισμού:«χλωροτέρα δὲ ποίας ἔμμι» — γίνομαι πιο πράσινη από το χορτάρι.
Η έκσταση είναι σωματική αποσύνθεση.
Στον Ευριπίδη, οι Μαινάδες ζουν την έκσταση ως υπέρβαση της σωματικής ισχύος:«ὀρέων δ’ ὑπερβαίνουσι κορυφάς» (Βάκχαι 1100).
Το σώμα γίνεται αδύνατο και παντοδύναμο ταυτόχρονα.
H Γαλλίδα συγγραφέας, φιλόσοφος και φεμινίστρια Hélène Cixous (Ελέν Σιξού γράφει (Το «Γέλιο της Μέδουσας»,Εκδ.Τοποβόρος,2018): «Γράψε για τον εαυτό σου. Το σώμα σου πρέπει να ακουστεί.»Η έκσταση είναι το σώμα που γράφει τον εαυτό του.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη βλέπει την έκσταση ως κατάρρευση του νευρωνικού συστήματος που παράγει την αίσθηση του «εγώ».(Default Mode Network -DMN).Ο διακεκριμένος νευρολόγος και πρωτοπόρος στον τομέα της νευροθεολογίας, Andrew Newberg διερεύνησε τη σχέση μεταξύ θρησκευτικής πίστης, πνευματικών εμπειριών και ανθρώπινου εγκεφάλου και έγινε ευρύτερα γνωστός για το έργο του, «Πώς ο Θεός αλλάζει τον εγκέφαλό μας»(Εκδ.Αρχέτυπο,2009),στο οποίο εξετάζει πώς οι πνευματικές πρακτικές επηρεάζουν τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.Μελετώντας μυστικιστικές εμπειρίες, γράφει: «Η αίσθηση του εαυτού διαλύεται καθώς μειώνεται η δραστηριότητα στους βρεγματικούς λοβούς.»
Η έκσταση είναι νευρωνική απο-οριοθέτηση. Στη νευροεπιστήμη, η έκσταση συνδέεται με αποσυγχρονισμό των χρονικών κυμάτων. Ο εγκέφαλος παύει να μετρά τον χρόνο με τον συνηθισμένο ρυθμό.
Η εμπειρία του «αιώνιου παρόντος» είναι νευρωνικά ανιχνεύσιμη.
Ο Mihaly Csikszentmihalyi στο έργο του «Ροή-Η Ψυχολογία της Ευτυχίας»( Εκδ.Καστανιώτης,2009) περιγράφει τη ροή ως έκσταση της δημιουργικότητας:
«Στη Ροή ο εαυτός χάνεται».
Η έκσταση είναι ο άνθρωπος που βγαίνει από τη ροή και βλέπει τη ροή από έξω.
Στη μυστικιστική χριστιανική παράδοση διαβάζουε στα περίφημα «Αρεοπαγιτικά Συγγράμματα» του Διονύσιου Αρεοπαγίτη, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση της μυστικής Θεολογίας της Εκκλησίας,ότι η έκσταση είναι η είσοδος στο «γνόφον τῆς ἀγνωσίας».Δεν είναι φως,είναι υπερ-φως, τόσο έντονο που γίνεται σκοτάδι.
Ο μυστικισμός εδώ δεν είναι αναζήτηση γνώσης, αλλά αναστολή της γνώσης.
Η ψυχή δεν μαθαίνει· απο-μαθαίνει.
Από την Καθολική παράδοση είναι χαρακτηριστικό ένα απόσπασμα από ποίημα της Αγίας Τερέζας της Αβίλα,μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της Αντι-Μεταρρύθμισης και ιδρύτρια του Τάγματος των Ξυπόλητων Καρμελιτών,που πολλοί τη θεωρούν από τους Αγίους, μύστες και λογοτέχνες, πιο κοντά στην Ορθοδοξία όσο αφορά την αντίληψη της θέωσης .
Η Τερέζα της Άβιλα γράφει: «Ζω χωρίς να ζω μέσα μου/και μια ζωή τόσο υψηλή περιμένω/που πεθαίνω επειδή δεν πεθαίνω./Ήδη ζω έξω απο μένα,/διότι πεθαίνω απο αγάπη,/και ζω μονάχα στον Κύριο/που με θέλησε για τον ίδιο./ Όταν του έδωσα την καρδιά μου/έγραψα πάνω σ’αυτή/που πεθαίνω επειδή δεν πεθαίνω…..». Η έκσταση εδώ είναι φλόγα που κατατρώει.
(https://avalonofthearts.gr/%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF.../)
Στον Σούφι μυστικισμό ο Rumi λέει: «Όταν είμαι μαζί σου, μένουμε ξύπνιοι όλη τη νύχτα./Όταν δεν είσαι εδώ, δεν μπορώ να κοιμηθώ.»Η έκσταση είναι η αϋπνία της ψυχής που αναζητά το θείο.
Ο Gershom Scholem , Ισραηλινός φιλόσοφος και ιστορικός,ο οποίος θεωρείται ευρέως ως ο ιδρυτής της σύγχρονης ακαδημαϊκής μελέτης της Ιουδαϊκής Καμπάλα, περιγράφει την έκσταση ως «αναρρίχηση των κόσμων», μια άνοδο της ψυχής μέσα από τα sefirot.
Ο William James, πρωτοπόρος Αμερικανός ψυχολόγος και φιλόσοφος,στο « Παραλλαγές Θρησκευτικής Εμπειρίας»(Εκδ.Νησίδες,2021) γράφει: «Η κανονική μας συνειδητότητα όταν είμαστε ξύπνιοι… δεν είναι παρά ένας ειδικός τύπος συνειδητότητας.»Η έκσταση είναι η είσοδος σε άλλους θαλάμους της ψυχής.Ο Jung βλέπει την έκσταση ως ενεργοποίηση του αρχέτυπου: «Το αρχέτυπο είναι μια δύναμη που μπορεί να καταλάβει ολόκληρη την προσωπικότητα.»Η έκσταση είναι η στιγμή όπου το ασυνείδητο γίνεται πρόσωπο.
Η έκσταση δεν είναι απόδραση. Είναι επιστροφή.Επιστροφή στο άμορφο, στο αρχέγονο, στο άπειρο που μας κατοικεί.Είναι η στιγμή όπου:η γλώσσα σπάει,ο χρόνος ανοίγει,το σώμα γίνεται διάφανο,η σκέψη σιωπάκαι το «εγώ» γίνεται ρωγμή από όπου περνά το φως.
Η έκσταση είναι η υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος δεν είναι κλειστό σύστημα,είναι πέρασμα.Η έκσταση είναι η σκοτεινή μας καταγωγή. Η μυστική μας δυνατότητα.Η στιγμή όπου το ανθρώπινο γίνεται υπεράνθρωπο, όχι με τη βία της ισχύος, αλλά με τη διάλυση του ορίου.