 |
| A piece of my art : Λήδα καί Κύκνος-Σχέδιο" (Ακρυλικά,30χ40) |
Η αλληγορία στον μύθο αυτό δεν είναι μονοδιάστατη, εκτείνεται από την κοσμογονία και την πολιτική, μέχρι την ψυχολογία και τη μεταφυσική.
1. Η Κοσμογονική και Φυσική Αλληγορία: Η Ένωση Ουρανού και Γης
Σε ένα βαθύ, αρχετυπικό επίπεδο, ο Δίας αντιπροσωπεύει τον Ουρανό (το πνεύμα, το φως, τη γονιμοποιό δύναμη, τη βροχή) και η Λήδα τη Γη (την ύλη, τη δεκτικότητα, τη φύση).(α)Ο Κύκνος ως Σύμβολο: Ο κύκνος είναι ένα ον διπλής φύσης: κινείται με την ίδια χάρη στο νερό (ύλη/συναίσθημα) και στον αέρα (πνεύμα). Επιπλέον, το λευκό του χρώμα συμβολίζει το καθαρό φως ή το σύννεφο που φέρει τη ζωογόνο βροχή.(β)Το Κοσμικό Αυγό: Από την ένωση αυτή γεννιούνται αυγά (από τα οποία προέρχονται η Ωραία Ελένη, ο Πολυδεύκης, ο Κάστορας και η Κλυταιμνήστρα). Το αυγό είναι το κατεξοχήν κοσμογονικό σύμβολο (το "Κοσμικό Αυγό" των Ορφικών). Αντιπροσωπεύει τη γέννηση ενός νέου κόσμου, την αρχή του χρόνου και τη συμπύκνωση όλης της μελλοντικής ανθρώπινης μοίρας.
2. Η Ιστορική και Πολιτική Αλληγορία: Η Μετάβαση των Εποχών
Από την ένωση αυτή γεννιέται η Ωραία Ελένη, η οποία αποτελεί την αφορμή για τον Τρωικό Πόλεμο.(α)Το Τέλος της Ηρωικής Εποχής: Στην αρχαία ελληνική γραμματεία (ιδιαίτερα στον Όμηρο και τον Ευριπίδη), ο Τρωικός Πόλεμος δεν ήταν απλώς μια σύγκρουση, αλλά το σχέδιο του Δία να "ελαφρύνει" τη Γη από το βάρος του υπερπληθυσμού και να θέσει τέλος στην εποχή των Ημιθέων.(β) Η Γέννηση της Ιστορίας: Η αλληγορία εδώ δείχνει ότι η θεία βούληση (Δίας) εισβάλλει στον ανθρώπινο κόσμο (Λήδα) με έναν τρόπο βίαιο και απρόβλεπτο, για να γεννήσει την ίδια την Ιστορία και το πεπρωμένο των εθνών. Η ομορφιά της Ελένης, που γεννήθηκε από αυτόν τον μύθο, γίνεται ο καταλύτης που αλλάζει τη ροή του πολιτισμού.
3. Η Ψυχολογική και Υπαρξιακή Αλληγορία: Το Θείο και το Ζωώδες
Ο μύθος αγγίζει την αιώνια πάλη ανάμεσα στα δύο άκρα της ανθρώπινης φύσης: το ένστικτο και το πνεύμα.(α) Η Μεταμόρφωση ως Προσωπείο: Ο Δίας, η ανώτατη διάνοια και ο νόμος, επιλέγει να μεταμορφωθεί σε ζώο (πτηνό). Αυτό αλληγορεί την ιδέα ότι η πρωτόγονη, ενστικτώδης και ορμητική δύναμη της φύσης (ο έρωτας, η αναπαραγωγή) μπορεί να καθυποτάξει ακόμα και το πιο υψηλό λογικό.(β) Η Ανθρώπινη Ευαλωτότητα: Η Λήδα ξαφνιάζεται από την ομορφιά και την υποτιθέμενη αδυναμία του κύκνου (που προσποιείται ότι καταδιώκεται από αετό). Η αλληγορία εδώ αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος παρασύρεται από την αισθητική ομορφιά και το συναίσθημα, για να βρεθεί τελικά αντιμέτωπος με δυνάμεις που ξεπερνούν τον έλεγχό του.
4. Η Φιλοσοφική και Μεταφυσική Διάσταση: Η Έκσταση
Στη μεταγενέστερη φιλοσοφία και στην τέχνη της Αναγέννησης, ο μύθος ερμηνεύτηκε νεοπλατωνικά.
Η Ένωση της Ψυχής με το Θείο: Η Λήδα προσωποποιεί την ανθρώπινη ψυχή και ο Κύκνος το Θείο Πνεύμα. Η πράξη της ένωσης δεν θεωρείται πλέον μια απλή σαρκική πράξη, αλλά μια αλληγορία για την ιερή έκσταση, τη στιγμή δηλαδή που η θνητή ύλη αγγίζει την αθανασία και "γονιμοποιείται" από την απόλυτη αλήθεια ή την καλλιτεχνική έμπνευση.
Συμπέρασμα
Ο μύθος της Λήδας και του Κύκνου επιβίωσε στους αιώνες ,εμπνέοντας από τον Μιχαήλ Άγγελο και τον Λεονάρντο ντα Βίντσι μέχρι τον Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς στο εμβληματικό του ποίημα «Leda and the Swan», ακριβώς επειδή είναι μια ανοιχτή αλληγορία.
Μας υπενθυμίζει ότι η ομορφιά, η δημιουργία και η καταστροφή (ο Τρωικός Πόλεμος) συχνά πηγάζουν από την ίδια ακριβώς μυστηριώδη, άγρια και συνταρακτική πηγή.